Al Basması
 

Al Basması

Kategori: Efsanevi Yaratıklar

Artvin Ansiklopedisi'nden...

Al basması (Albastı), bütün Türk boylarında ortak bir kötü ruh inancıdır. Yörelere ve tarihin akışına göre -birbirine benzer olmak üzere- şu sözcüklerle adlandırılmıştır: Abası, Al, Albas, Albastı, Albıs, Albız, Alkarası, Alkarısı, Almıs. Doğum sırasında ve sonrasında gerek ana için, gerek çocuk için çok büyük bir tehlike olan Albastı ve bu ruhla ilgili inançlar Türkler'in çok eski devirlerinden günümüze dek gelen, halâ Anadolu ve Anadolu dışı Türkler arasında yaşayan önemli bir mitolojik unsurdur.

Karakteristik bir Türk motifi olan Al, Albastı ruhu, Orta ve Batı Türklerinde Albastı, Alkarısı; Osmanlı metinlerinde Albız; Uranha-Tuba Türklerinde Albıs; Altay Türklerinde Almıs; Saha (Yakut) Türklerinde Abası olarak bilinir. Kumuk Türklerinde Al karısı'nın adı “bastırık”tır; al basmasına da “bastırık basa” derler. Bu inanç, Dağıstan halklarından Avarlarda da vardır. Kam'lar (baksı, şaman), Albastı'yı genellikle keçi suretinde görürler. Bu inançla ilgili olarak yapılan törenlerde Albastı, ana ve çocuktan uzaklaştırılmaya çalışılır. Saptanmış böyle bir törende baksı, bir yandan ilahi/efsun okur, öte yandan bir koyun ciğerini loğusanın ciğeri yerine Albastı'ya verir. Çünkü Albastı, loğusanın ciğerini alıp kaçar ve suya atar. Ciğer suya düşerse loğusa ölür. Bir baksı ilahisi/efsunu şöyledir:

Ey şeytanlar, şeytanlar
Bu ciğeri alın
Buna kanaat edin
Bu kadını öldürmeyin
Zarar dokundurmayın

Koyun ciğeri size yetmez mi?
Bu koyun ciğerini ciğer saymıyor musunuz?
Öyle ise elime kılıç alırım
Hesapsız ruhlarımla
Size saldırırım.


Loğusa kadınlara musallat olan Albastı hakkındaki inançlar ve Albastı'nın musallat olma şekli Kırgız, Kazak ve Anadolu Türklerinde bütün ayrıntılarıyla aynı biçimdedir (loğusanın ciğerlerini alıp götürmesi ve suya atması, ocaklı adamlardan korkması, tüfek sesinden kaçması, demirden ürkmesi vb). Kazak ve Kırgız Türklerinde keçi biçminde görünen bu kötü ruhun Urenha-Tuba Türklerinde keçi sesi ile bağırması, Anadolu Türklerinde kötü sesle bağırması gibi ayrıntıları da özdeştir.

Bu ruh bütün Türklerde dişidir; hoppa, hilekar ve yalancıdır. Urenha Türklerinin kam (şaman) dualarında anılan ve kayalarda bulunan 6 sarı Albastı, Kazak, Kırgız ve Başkurt Türklerinde Sarı Kız biçiminde olan ruh ve Anadolu Türklerinin Sarı Kızlar efsanesi arasında özdeşlik ilişkisi vardır.

Türklerin Şamanlık zamanlarından kalma bir inanç olan Albastı (al karı, ağır basan) inancı Artvin'de de çok yaygın bir inanç olup albız'ın (al karısının) yeni doğan bebekleri boğan “kötü ruh” olduğuna inanılır.

Artvin halk inancına göre Al karı, al donlu (kırmızı renkli) atlara ve loğusalara musallat olup loğusaların ağrılar duymalarına, morarmalarına ve sayıklamalarına neden olur. Albastı, loğusalara kadın, öküz vs. gibi çeşitli suretlerde görünür. Atların yelelerini örerek onlara zahmet verir. Al karının musallat olduğu atlar kan-ter içinde kalırlar. Erzurum ve Erzincan halk inançlarında da Albastı, at yelesini örmekten zevk alır. Yenisey Türklerinin bir kolu olan Kalar Türklerinin inançlarında Kaya ve Dağ Ruhu'nun en sevdiği eğlence at yelesi örmektir.

Bebeğin ve loğusanın al basmasına uğramaması, loğusayı Albastı'dan korumak için çeşitli görenekler uygulanır:

1. Loğusanın çevresine kalın ipler gerilir.
2. Loğusaya al renkli elbise giydirilmez.
3. Loğusanın saçları ağzına verilir.
4. Al karı, al donlu atlara da musallat olduğundan kapı önüne kır donlu bir at bağlanır.
5. Loğusa gelin edilir, başına da bir kazan geçirilir, kazana bir çubukla davul çalar gibi vurulur, al karının gitmesi için de “Allah'ını seversen git” diye bağırılır.
6. Loğusanın çevresine siyah renkli kumaş parçaları asılır.





Bu sayfa hakkındaki yorumlar:
Yorumu gönderen: ceesur, 11.02.2015, 11:55 (UTC):
annemsiz büyüdük ve babasız.. 3 kardeş. annem kocaya kaçmıştı kuma üzerine gitti. kumasının adı Hacer..çoğunuz bilirsiniz.. :D Hani bu üçüz nineler var ya ordulu ..Annem bu üçüzlerle hala kızı teyze kızı falan olurlar.. hacer evli hacerin bir kızı olmuş adı nejla ondan sonra hastalığa kapılmış daha çocuğu olmamış anam dayımın kaçırması ile babam öldükten sonra onu buraya getirmiş kuma olarak. neyse 2 çocuğu oluyor 1 i erkek hatta ikizmiş, annem annem yeni doğum yapmış.evde oturuyordum diyor. diğerleri komşuya gitmiş hacer ve kocası..uyuklamışım diyor. bebek beşikte hani bu kuzinelerin yeri vardır duvarda oyuk şekilde ordadan bir tane çirkef kadın bacadan gelmiş çirkef pasaklı falanmış ve çocuğu seveyim demiş annem izin vermemiş kadın çok diretmiş. annem kadının eteğinden sıkıca tutmuş kadın beşikteki çocuğa eliyle beşiğin üstünden sıvazlamış ve bir hamleyle annemin elinden sıyrılmış bacadan gitmiş annem uyanmış çocuğu kontrol etmiş çocuğun ağzından köpük gelmeye başlamış ve bebek ölmüş. doğum yapalı 40 gün olmamış loğusa yeni doğum yapmış 40 gününü geçmemiş kadınlarda gözüken ateşli kabus hastalıktır (ecinni) o yüzden yeni doğum yapmış kadınları tek başına evde bırakmayın..40 gününü doldurmasını bekleyin.. ölen kızmı erkekmi şu an net hatırlamıyorum..bebekken 2 çocuğu ölmüş şu an 2 tane kızı var 24-25 yaşlarında..bu kardeşler benim anneden öz babadan üvey kardeşlerim oluyor..Annemin adı Zarife 2010 yılında eceliyle öldü. yaşlı üçüz ninelerden Hacer onun kumasıdır. 1983 ten beri..üçüzlerden sadece Hacer evlidir diğerleri sanırım hiç evlenmemiş

Yorumu gönderen: vahide sarı, 26.05.2014, 10:24 (UTC):
bunlar hurafe falan değil anadoluda köyler de filan eskiden çok yaşanırdı

Yorumu gönderen: şakird, 07.06.2010, 16:31 (UTC):
evet bu hurafeler biraz da korkutucu küçükken ile kez duyduğumda çok korkmuştum gece ahıra girip atların saçını örmesi sonra yeni doğum yapmış kadınların rüyasına girip farklı suretlerde görünmesi vs gibi hatta bir hurafeye göre de yeni doğum yapan kadınların elbiselerine bir iğne geçirirlermiş yaklaşmaması için buda sanırım demirle aynı şey oluyor :)



Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 36898019 ziyaretçi (103098032 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)
 
 

gizli

Bu site, en iyi Firefox ve Google Chrome tarayıcılarında ve 1024 x 768 ekran çözünürlüğünde görüntülenir.