CERN’de Maddenin Sırlarını Keşif İçin Evrenin Bebekliğine Dönülecek
 

Röportaj: CERN’de Maddenin Sırlarını Keşif İçin Evrenin Bebekliğine Dönülecek

Genç Bilim adamı Sedat Altınpınar dünyada tek iyon hızlandırıcısı olan Ağır İyon Araştırmaları Kurumu (GSI)'unda araştırmacı olarak çalışıyor. Altınpınar , “Hızlandırıcıda kullanılacak mıknatısların çalışırken, çok yüksek elektrik akımı sebebiyle -271 Santigratlık bir soğukluğa ulaşması gerekiyor ki, bu deney alanının evrendeki en soğuk nokta olacağı anlamına geliyor. Buna mukabil bu buz gibi hızlandırıcı evrenin en sıcak maddesini üretecek. “ dedi.

Kainatın yaradılış tarihinde ikinci defa deneyle oluşturulacak olan ve güneşin merkezindeki sıcaklığın 100 bin katı bir sıcaklığa ve ışık hızının yüzde 99,99 una ulaşılacak deneyde maddeye ait sırlar aralanmaya çalışılacak. Bir kaç aydır dünyanın gündemine oturan bu soruları CERN'e Almanya adına katılacak olan genç Bilim adamı Sedat Altınpınar ile konuştuk. Genç Bilim adamı Altınpınar dünyada tek iyon hızlandırıcısı olan Ağır İyon Araştırmaları Kurumu (GSI)'unda araştırmacı olarak çalışıyor.Başta nükleer fizik, atom fiziği, materyal araştırma ve tümör terapisi olmak üzere farklı çalışmaların da yapıldığı GSI, Periyodik cetveldeki 107 ve 112 no'lu elementlerin keşfedildiği dünya çapında bir araştırma kurumu.

CERN'de yapılacak LHC deneyi nedir? Bu deneyi diğer deneylerden farklı kılan ne?

Bu deney teknik ve teknolojik açıdan gerçekleştirilmesi ilk defa mümkün olabilecek bir deney. Bu deneyde kurşun atomu çekirdekleri çarpıştığında oluşan sıcaklık ve basınç günesin merkezindekinden 100 bin kat daha fazla bir seviyeye çıkacak. Deneyin hedefi bu kadar yüksek ısı ve basınçta oluşan şartlarda maddeye ait özellikleri araştırmak. Bunu yaparken de evrenin ilk oluşum sürecinde bir kereye mahsus gerçekleşmiş olan, enerjinin maddeye dönüşüm aşamalarını çok yüksek hızda kurşun parçacıklarının çarpıştırılmasıyla mini boyutlarda gerçekleştirmeyi amaçlıyor. Bilindiği gibi evrenin oluşumu ile ilgili teorilerin izah edemediği bir çok belirsizlik var.

Bir süredir fizikçiler başta olmak üzere dünya kamuoyunu meşkul eden CERN'de yapılacak LHC deneyi Karadelik oluşturarak dünyanın sonunu mu getirecek ? Yoksa maddenin sırlarını aralayıp insanoğlunun hayatını mı kolaylaştıracak!

Kainatın oluşumunda ilk önce sırf enerji diyebileceğimiz bir ışınım evresi var. Sonra çok kısa bir zaman diliminde evrenin genişlemesi ile gelişen bir süreçte maddeler oluşmaya başlıyor. Yani enerji maddeye dönüşmeye başlıyor. Daha sonra Atom çekirdeklerinin, proton ve notron şeklindeki yapıtaşlarının oluştuğu safha gerçekleşiyor. İşte bu oluşum sürecinde proton ve notron'u oluşturan Quarklar'ın belli kombinasyonlarla birlikte değil de henüz serbest halde dolaştığı bir zaman dilimi var. Bilim adamlarınca varsayılan bu safha fizikte Quark Gluon plazma olarak isimlendiriliyor. Eğer bu deneyle maddenin oluşum sürecinde böyle bir evrenin olduğunu tespit edebilirsek, dünyanın yaşı olan 13,7 milyar yıldır var olmayan bir fiziksel ortamın oluşmasını sağlamış olacağız ki maddenin sırlarına vakıf olmamız adına bu tarihi bir olay bizim için.

CERN deneyi ile maddeye ait hangi sırlar keşfedilmek isteniyor?

CERN'deki hızlandırıcıda dört büyük deney yapılacak. Bunlardan ALICE Deneyi özellikle bahsettiğimiz Quark Gluon Plazmasını incelemek üzere tasarlandı. Bu deneyde neredeyse ışık hızına çok yakın bir hızda atom çekirdekleri çarpıştırılarak çok yüksek ısıda maddeye ait sırlar tespit edilmeye çalışılacak. Normalde atom çekirdeğindeki proton ve nötronların içindeki Quarklar paketlenmiş vaziyette ve sınırlı araştırılma imkanına sahip. Ancak yüksek ısılara ulaşıldığında proton ve nötronların alt elementleri olan Quarklar'ın serbest halde bulunduğu plazma safhasında o küçüklükteki parçacıklara ait çok değerli bilgilere ulaşmak mümkün. Bu ortam ilk olarak evrenin oluşum anında, kainatta var olan enerji yoğunluğunun patlamadan sonra maddelerin oluşumuna doğru gelişen ve zamanın çok küçük bir diliminde bir kereye mahsus meydana gelmişti. Bu ortam yapay olarak gerçekleştirilerek atom altı dünyaya ait şimdiye kadar bilmediğimiz özel bilgilere ulaşacağız. Hızlandırıcıdaki diğer deneyler olan ATLAS, CMS ve LHCb deneyleri ile de yine maddenin özelliklerinden kütlenin kaynağının ne olduğu ve yine kütlenin kaynağına dair etkisi olduğu varsayılan Kara Madde ve Higgs parçacığıyla ilgili tespitler yapılmaya çalışılacak. Tabi bunun yanında bu çarpışmayla muhtemelen yeni parçacıkların tespiti mümkün olacak ve madde anti-madde ilişkisi incelenecek. Bu anlamda deneyle ortaya çıkabilecek gelişmeler fizikte devrim niteliği taşıyor.

Kütlenin oluşumunda etken olduğu varsayılan Higgs Parçacığı'nın tespiti bu deneyle mümkün olabilecek mi?

Bu parçacığın daha önce Amerika'daki Tevatron hızlandırıcısında bulunacağı düşünülüyordu, ondan önce de başka hızlandırıcılarda. Bulunamayınca teoriler deneylere adapte oldu ve deneylerden edinilen tecrübelerle yeni hesaplar yapılarak yeni teoriler şekillendirildi ve yeni deneyler kuruldu. Artık bu, Higgs parçacığı ile ilgili öyle bir seviyeye geldi ki, eğer böyle bir parçacık varsa bu deneyde mutlaka ortaya çıkarılabilecek. Deneyde ortaya çıkmazsa böyle bir parçacığın olduğuna dair teorilerde değişikliğe gidilmesi neticesini doğuracak ve demek ki kütlenin etken maddesi Higgs değilmiş denecek.

Evrenin ilk anları yapay olarak gerçekleştirilecek dediniz. Bu nasıl mümkün olabilecek?

Evren çok ağır bir şey biz bu deneyde sadece çok küçük bir hacimde bu kadar yüksek enerji miktarına ulaşabiliyoruz. Evren meydana geldikten saniyenin onbinde biri kadar bir zaman sonra evren bahsettiğimiz plazma halindeydi. Deneyimizdeki nükleer çarpışmalarda yüksek sıcaklık sebebiyle maddenin o hali çok küçük miktarda yeniden üretilecek.

CERN'deki deneyde karadelik oluşacağı ve dünyayı yutacağı söyleniyor. Amerika'da iki bilim adamı deneyi mahkemeye verdi. Son olarak Nürnberg'te bir bilim adamının iddiaları var. Bu deneyin söylendiği gibi dünya için bir tehlike oluşturma ihtimali nedir?

New York Times'tan tutun bir çok Alman yayın organında da bu konuda bir çok yazı çıktı tabi. Bu haberler arkadaşlarla konuşurken bizim reklamımızı yapıyorlar diye konuşup şakalaşmamıza neden oluyor. Deneyde oluşabilecek mikro karadelikler bizim için yine karadeliklerin incelemesi adına çok iyi bir fırsat. Bu karadelikler, eğer oluşursa tabi çok çabuk bir şekilde bozunuyor zaten. Ya ışıma yaparak tümden buharlaşıyorlar ya da kararlı hale gelip yeni bir parçacık oluşturuyorlar. Günesin merkezindeki sıcaklığın yüzbin kati ürkütücü bir rakam gibi gelebilir ama bu sadece bir atom çekirdeği kadar küçük bir hacimde geçerli. Normo alemde yani insan düzeyinde oluşan enerji iki sivri sineğin çarpışması gibi bir şey.

Deneyde çok büyük bir ısı ortaya çıkacak. Bu ısıyı kontrol altında tutmak nasıl mümkün olacak?

CERN de yapılacak deneyde ortaya çıkan ilginç özelliklerden biri de ilginç bir kontrastı barındırması. Hızlandırıcıda kullanılacak mıknatısların çalışırken, çok yüksek elektrik akımı sebebiyle -271 Santigratlık bir soğukluğa ulaşması gerekiyor ki, bu deney alanının evrendeki en soğuk nokta olacağı anlamına geliyor. Buna mukabil bu buz gibi hızlandırıcı evrenin en sıcak maddesini üretecek. Ancak çarpışmayla oluşan bu ateş topu çok süratli bir şekilde genişleyecek ve buna bağlı olarak ta soğuyacak. Dolayısıyla deney aletlerimiz açısından bir sıcaklık önlemi almamız gerekmiyor.

Deneyler amacına ulaşırsa Fizik dünyası adına bu ne anlama geliyor ? Günlük insan yaşamına somut etkileri, dönüşümü olacak mı?

Fizik bilimi aslında en merkezi sorularına cevaplar bulacak. Fakat bir o kadar yeni soruların doğacağından da eminim. Günlük yasama olacak etkisine gelince, biliyorsunuz Internet CERN'de doğdu. Bugün İnternette kullanılan bilgi transfer protokolü zamanında bir Fizikçi olan Tim Berners-Lee tarafından CERN'de icat edildi. Sadece ALICE deneyinin bir alt sistemi olan TRD detektörü icin çok hızlı işlem yapabilen paralel mikroişlemciler geliştirildi. Örnekler çoğaltılabilir. Sadece deneyin kurulması bile beraberinde teknolojik yenilikleri getiriyor. Uzun vadede ise daha farklı meyveleri de olacaktır.

CERN deneyi ne zaman yapılacak?

Tarih henüz kesinleşmedi. Yaz'a doğru Temmuz veya Ağustos aylarında olabilir. Bu ancak çok hassas bir sürü detayın olduğu 27 km. uzunluğundaki deney düzeneğinde birşeylerin ters gitmemesi ile ilgili.Böyle büyük deneylerle ilgili genel tarih belirlendikten sonra her şey yolunda gitmiş ise bütün deneylere hazır ol komutu gelir. Komut geldiğinde, bu iki ay sonra deney başlatılacak anlamına gelir. Henüz böyle bir komut gelmedi. Bir bölümde bir problem çıksa bu hızlandırıcının tamamının tekrar ısınması ve soğutulması anlamına geliyor ki ısıtma ve tekrar soğutma işlemi haftalar sürebilir.Tabi herkes CERN hızlandırıcısının ve deney düzeneğinin bu yaz yapılacak olan CERN'in resmi açılışına de yetiştirilmesini çok önemsiyor.

CERN İkinci Dünya Savaşından sonra Avrupa'nın fizik alanında ABD'ye yetişebilmesi için 12 Avrupa ülkesinin (Belçika, Almanya, Fransa, Danimarka, Hollanda, İngiltere, İsveç, İsviçre, İtalya, Norveç, Yugoslavya, ve Yunanistan) işbirliği ile 1954 yılında kurulmuştur. Kurulduğundan bu yana Merkez, çok geniş katılımlı uluslararası işbirliğinin başarılı bir örneği olarak hizmet vermektedir. CERN'e üye ülke sayısı 20'dir. Gözlemci statüsündeki ülkeler; Amerika Birleşik Devletleri, Hindistan, İsrail, Japonya, Rusya Federasyonu ve Türkiye'dir. Ayrıca, Avrupa Komisyonu ve UNESCO da gözlemci olarak temsil edilmektedir. Türkiye 1961'den bu yana gözlemci statüsünü sürdürmektedir. Gözlemci olan ülkelerin hak ve yetkileri, konseyin açık toplantılarına katılmak, bu toplantıların gündem ve dokümanlarını temin edebilmek, ve Konsey Başkanının daveti ile müzakerelere katılabilmektir.[1]

29 April 2008, Tuesday
DURSUN ÇELIK DARMSTADT




Bu sayfa hakkındaki yorumlar:
Yorumu gönderen: ali emre , 08.04.2010, 09:55 (UTC):
bu deneyi yapanlara allah razı olsun diyecektim ama bu deneyi yapmasınlar diyorum



Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 36944616 ziyaretçi (103183900 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)
 
 

gizli

Bu site, en iyi Firefox ve Google Chrome tarayıcılarında ve 1024 x 768 ekran çözünürlüğünde görüntülenir.