Carbonari Cemiyeti
 
carbonari, carbonary

Karbonari Cemiyeti

Sadeleştiren: Akhenaton

Menşei

Karbonari cemiyeti, geçen yüzyılda kendisinden çok bahsettirmiçtir. Çeşitli romanlar, konularında onu sahneye koymuşlardır. Tertip ve komploları iyi bilinmekle beraber menşeleri hakkında fazla bilgi bulunmamaktadır.

Karbonarizm'in atalarının oduncu, kömürcü gibi tamamiyle zararsız bir cemiyet olduğu zannedilmektedir. Bu bir çeşit kumpanya olup, adından da anlaşılacağı gibi oduncu ve diğer orman işçilerinin topluluğuydu. Fakat içinde cemiyetin bütün sınıflarından insanlar mevcuttu. Bu orman Masonlarının toplantı yeri tercihen açık hava olup, giriş merasimleri yapılır, işaret ve tanışma parolaları kullanılırdı. Toplumsal karşılıklı yardım ve iyilik yapmayı bu cemiyet geliştiriyor, eğlenip mesut olmayı öğretiyordu. Bu masum topluluktan polisin ağzına düşen İtalyan ve Fransız Karbonari cemiyetlerine nasıl geçilmiştir?

Napolyon'a karşı kurulan, Filadelfiyalılar ya da Olempliler gizli cemiyetinin kurucusu meşhur General Mallet'in arkadaşı olan Albay Oudet'in bu cemiyette bir rolü olduğu tespit edilmekle beraber cemiyetin teşkilâtı bir sır perdesine bürünmektedir.

Oudet doktrinlerini yaymak için İtalyan Karbonari cemiyetinin kökeni olduğu tahmin edilen Jura kömürcülerine dayanmaktaydı. Frankmasonlukla Karbonari arasındaki ilişkiler de esrarengizdir.

İtalyan Karbonarileri

Karbonari cemiyeti, Güney İtalya'ya Murat'ın Napoli krallığı zamanında Fransızlar tarafından sokulmuştur. Jura kömürcüleri cemiyeti örnek alınarak bu cemiyet düzenlenmişti. İtalyan Karbonarilerinin gelişmesi, Murat'ın polis nazırı yaptığı Maghella zamanında olmuştur.

Maghella, Napolyon'un düşmanı olup 1814'te müttefiklere katılmaya Murat'ı ikna, etmişti. Maghellaf'ın ideali anayasası olan meşrutî İtalya'nın bağımsızlığıydı. Bu gaye ile Napolyon ve Burbonların mutlak bir iktidarına karşı Karbonari cemiyetinden faydalanılmıştı.

Cemiyet, olağanüstü bir çabuklukla gelişerek kuvvetlendi. John Heron Lepper'in belirttiği gibi Kalabr ve Abruz şehirlerinde ikamet eden bütün erkekler cemiyete girmişlerdi.

Karbonariler, bütün sosyete sınıflarından mensuplarını toplayarak devlet içinde devlet haline gelmişlerdi. Mensuplarına askerî emirler vererek, onların suçlarını bile gizli mahkemelerinde yargılıyorlardı, Umumî mahkemeye kendi gizli mahkemelerinin müsaadesiyle müracaat edilebiliyordu.

Napoli Kralı Ferdinand'ın polis nazırı Kanoza, rakip olarak kurduğu Kalderari cemiyetiyle Karbonarilere karşı mücadeleye girişti. Fakat üyelerin aşırı derecede rüşvet yiyiciliğinden bu cemiyet krallığın emriyle 1816'da kapatıldı. Bu arada Karbonariler gittikçe kuvvetlenirken Kalabr ve Abrüz şehirlerinde teşkilâtlanan bazı cemiyetlerin üyeleri siyasi suçlar işliyorlardı. İmparator onlarla savaşmak için bir İngiliz generaline başvurmuştu. Diğer ılımlı cemiyetler ise Orta Kuzey İtalya'nın çeşitli devletlerini mühimseyerek kuzey İtalya'daki Avusturyalıları kovmak gayesiyle çalışıyorlardı.

İtalyan Karbonarilerinin tarihçesi çok karışık olduğundan fazla tafsilâtına girişecek değiliz. Yalnız, Avusturyalılar tarafından İtalya'nın bağımsızlığının bertaraf edildiğini işaret edelim. Bununla beraber bu hareket sönmedi ve 19. yüzyılda Karbonarism gayesine erişmek için çoğalmakta devam etti. 1821'den sonra çeşitli Karbonari mensubu memleket dışına kaçarak teşkilâtlar kurdular. Ancak bütün İtalya'da çeşitli isimler altında ihtilâlci cemiyetler mevcuttu. 1831 ayaklanmasında Avusturya, İtalya üzerindeki hâkimiyetini yeniden kurdu.

Nihayet ihtilâl hareketinin idaresi el değiştirerek ilk hasımlara geçti. 1834 Nisanında çeşitli memleketlerden kaçan siyasî şahıslar, Bern şehrinde toplanarak beynelmilel ihtilâlci bir cemiyet kurdular: Genç Avrupa. Bu cemiyet, daha çok İtalyan (Mazzini)'nin eseriydi.

İtalyan'nın kuruluşunda ve Avusturya hakimiyetine karşı savaşmada bu gizli cemiyetlerin faaliyetleri bilinmekte olduğundan Avrupa tarihlerinde yazılı olan bu kışımın tafsilâtına girişmeyeceğiz. Napolyon Bonapart'ın bir Karbonari üyesi bulunduğunu ve yeminine sadık kalarak İtalya'nın bağımsızlığına çalıştığını herkes bilmektedir.

Fransız Karbonarileri

Karbonarizm'in ilginç bir gelişme seyri takip ettiğini görmüştük. Nitekim İtalya da kömürcülerin, yardımlaşma topluluğu şeklinde başlayarak önemli bir siyasî iktidara sahîp olduğunu inceledik. Bu topluluğu 1820'de kısa bir zaman sadece Avusturyalılar mağlup edebilmişlerdi. Napoli'den gelen iki Fransız genci, aralarına beş Fransız arkadaşlarını da alarak yedi kişilik bir Karbonari locası kurmuşlar ve bütün Fransa'ya yayılmışlardı. Tesir ve adet bakımından çoğalmak için iyi tertiple gizlilik ve emniyete özen gösteriyorlardı. Yeniden intisap eden üyelerin seçiminde en büyük titizlik gözetiliyordu.

Toplantılar, ıssız yerlerde gece yapılıyordu. Bütün emirler, hemen yerine getiriliyordu. Cemiyet mensupları, umumi yerlerde ihtiyaç doğarsa işaretlerle haberleşiyorlardı. Cemiyete giren aday bütün monarşilere kin güdeceğine yumruğu ile yemin ediyordu.

Yeni bir loca kurulacağı zaman kurucu büyük locanın 2 üyesi yeni locanın ilk üyesini cemiyete kabul ederek o locanın reisi yapıyorlardı. Kendileri de reis yardımcıları olarak sansür yapıyorlardı.

Yeni başkan bile onların hangisinin daha kıdemli olduğunu bilmezdi. Ihanet riskini bertaraf etmek için bir locanın üyeleri 20 olarak tahdit edilmişti. Localar arasında da her türlü haberleşme ve münasebet yasaktı.

1822'de Fransa'da askerler, işçiler ve öğrencilerden oluşan yaklaşık 60.000 Karbonari üyesi vardı. Teşkilâtın başlıca gayesi, monarşiyi kuvvetle yıkmaktı. Cemiyetin her mensubu, bir tabanca ve 20 kurşun taşıyabilirdi. Cemiyetin reisi, La Fayette'ydi. Diğer şefleri Manuel d'Argenson da harekâta nezaret ediyorlardı.

Çok merkezileşmiş teşkilâtına rağmen bu cemiyet, iktidarı tahmin ettiği gibi çabuk ele geçirememişti. 29 Aralık 1821, Bedfort'ta başlayacak genel ihtilâl için kararlaştırılmış tarihti. Fakat tespit edilen randevuya La Fayette'nin çok geç gelmesi, genel bir fiyasko oldu. Bu arada kraliyet polisi hazırlanan bu geniş çalışmaları keşfetmiş bulunduğundan Marsilya, Lion, Saumur, La Rochelle'deki teşebbüsler neticesiz kaldı. Sonuç olarak şiddetli bir bastırma hareketinin ölçüleri çabuklaştırıldı.

Ses getiren gürültülü bir duruşmadan sonra La Rochelle'nin 4 şefinin Paris'te kafaları kesildi. Bundan başka cemiyette birlik yoktu. Taşra üyeleri, isimlerini bile bilmedikleri şeflere itaat etmekten şikâyet ediyorlardı. Bununla beraber Fransız Karbonarileri, 1830'a (kralın yeniden tahta çıkmasına) kadar restorasyona karşı komplolar yapmaya devam ettiler. Karbonari mensupları Louis Philippe'ye düşman ihtilâlci cemiyetler kurarak 1848 Cumhuriyeti'nin kurucuları olmuşlardır.

Karbonari'nîn Teşkilâtı

1814'de kuruluşundan beri İtalyan Karbonarileri eski kömürcülerin ve masonların teşkilâtlarını kopya etmişlerdi. Mensupları çırak ve usta gruplarına ayrılmıştı, Mezhebin merasim usulüne göre locaları kareli tahta kaplama olurdu. Bir uçta dört köşe olmayan bir kütük bulunur ve orada usta otururdu. Kütüğün üzerinde bez örtü, su, tuz, haç, ağaç yaprakları, sopalar, ateş, toprak, akdikenden bir taç, bir makara iplik ve rumuzları tamamlamak için mavi kırmızı ve siyah üç kurdele bulunurdu.

Ustanın arkasındaki duvarda bir üçgen, ustanın isminin baş harflerini taşımaktadır. Soldaki üçgen de locanın armasını taşır, sağdaki iki üçgende ise çırakların gizli isimlerinin baş harfleri bulunurdu.

(Alta Vendita) büyük locası Napoli'de bulunur, teşkilâtın talimat ve nizamlarını yapardı. Altın kitapta cemiyetin statüsünü, siyah kitapta da cemiyete kabul edilmeyen adayların ve herhangi bir sebeple çıkarılanların listesi yazılı bulunurdu.

Giriş merasimi, tamamen dini mahiyetteydi. Gözleri bağlanan çırak adayı, baltanın üzerine cemiyetin sırlarını ifşa etmeyip birbirlerine yardım edeceğine yemin ederdi. Usta rütbesinde merasimi yapan, "Pilat" adını alırdı. Onun Kaif ve Herot adında iki yardımcısı vardı. Gözleri kapanmış aday, merasim sırasında bir haça bağlanırdı. Gizlenmiş üyeler, Avusturya askerleri farz edilerek tüfeklerini boşa atarlardı.

Bastırılma hareketinin başarısıyla polis tarafından takip edilen Karbonari tasfiye edildi. Mazzini, gençliğinde Doria isimli biri tarafından cemiyete intisabını şöyle anlatır:

O bana, hükümetin zulümlerinin toplantıları mümkün kılmadığını ve gayeye erişmek için temkinli olmak gerektiğini öğretti. Bazı deneme ve merasimlerden benim kurtulacağımı belirterek kesin ve kararlı hareketlerim, talimatlara itaatim ve fedakârlığım konusunda beni sorguya çekti. Sonra beni diz çöktürerek kınından bir hançer çekti. Mensupların söylediği yemin formülünü bana tekrarlattı. Arkadaşlarımı tanıyacağım iki-üç işareti de bana öğretti.

Fransız Karbonarilerinin merasimleri, İtalyan Karbonarilerinin merasimlerinde hâkim olan dinî tesirden sıyrılmıştır.

KAYNAK BELİRTİLMELİ





Bu sayfa hakkındaki yorumlar:
Yorumu gönderen: CİZRELİ, 31.10.2010, 19:08 (UTC):
ÇOK GÜZEL GERÇEKTEN



Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
📊 19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 48834460 ziyaretçi (123645481 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)

gizli, gizli ilim, ilim, gizli ilimler