Damat Rüstem Paşa ve “İkbal Biti”
 

Damat Rüstem Paşa ve “İkbal Biti”

Osmanlı târihinde, hemen her “Rüstem” ismi geçtiğinde tekrarlanan bir“Kehle-i İkbâl” öyküsü vardır. Kânûnî Sultan Süleyman Hân’ın tek kız çocuğunun kocası ve de Sadrâzamı Rüstem Paşa'nın, târihe mâl olmuş ünvanı “Kehle-i İkbâl”dir. Kehle, Arapçada “bit” anlamına gelir. Yâni, pek sevimli bir kelime değildir. “Kehle-i İkbal” ise, “İkbâl biti” ya da “Geleceğin biti” mânâsına gelir.[1] İkbal ise "gelecek" demektir.

16. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'nun en geniş sınırlarına ulaştığı bir dönem olarak kabul görse bile yönetiminde bulunan rüşvetçi bir sadrazam (İkbal Biti Rüstem) tarafından aleni olarak ahlâki bir yozlaşmaya terk edilmesi, imparatorluk açısından vahim olan bir sonun başlangıcı olmasına (duraklama) temel teşkil etmiştir. Gerçekten de bu sadrazam öldüğünde çoğu pâdişâhtan daha çok mal varlığına sahip olması devlet kayıtlarından tespit edilmiştir. Tabi ikbal biti Rüstem Osmanlı’da rüşvet alan ilk sadrazamdır.[2]

Kanûnî'ye damat olması söz konusu olduğunda Rüstem Paşa'yı çekemeyen rakipleri, kendisinin cüzamlı olduğu dedikodusunu yayarlar. Bunun üzerine hassa hekimlerinden Mehmet Halife, bu söylentinin gerçek olup olmadığını araştırmak için Rüstem Paşa'yı muayeneden geçirir. Muayene sırasındaysa gömleğinde bir bit bulunur. O günlerdeki tip bilgisine ve halk inanışına göre "bir cüzamlının üstünde bit barınamaz" olduğu kabul edilmektedir. Gömleğindeki bit cüzamlı olmadığına delil olarak kabul edilerek evlenmesine izin verilir.[3]

“Olucak bir kişinin bahtı kavi talii yar.
Kehlesi dahi mahallinde anın işe yarar.”


anonim beyti Rüstem Paşa için söylenmiştir. Beyit,“Bahtı yaver gidecek bir insanın üstünde bit çıksa işine yarar” anlamına gelir ve üstünde bit çıkması üzerine dile getirilmiştir. Bu yüzden, tarihçilerin kendisine vermiş oldukları bir diğer isim "Kehle-i İkbal" Rüstem Paşa'dır.[4]

Kaynaklar

[1] Turgut Güler, "Kehle-i İkbâl", Orkun, sayı:106.
[2] Süleyman Demir, "İşsizlik, Terör ve Yolsuzluğun Çözümünde 'Ahilik Yolu' "
[3] Aydın Topaloğlu, "Rüstem Paşa", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.3 s.471-472 ISBN:975-08-0072-9.
[4] Aydın Topaloğlu, a.g.e, s.470.






Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 36901653 ziyaretçi (103104305 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)
 
 

gizli

Bu site, en iyi Firefox ve Google Chrome tarayıcılarında ve 1024 x 768 ekran çözünürlüğünde görüntülenir.