Doğu Adığe Alfabesi (Kadarbey)
 

Doğu Adığe Alfabesi (Kadarbey)

Kitap

Harfi

El

Yazısı

Türkçe Okunuşu
Örnek Sözcükler
А а А а A (uzun) адакъэ horoz; адэ baba; ар o; абдж cam; ауэ fakat; ахъшэ para
Э э Э э A-E arası экзамен sınav; анэ anne; банэ diken; мэжэлIэн acıkmak
Б б Б б B бэ çok, bol; бажэ tilki; бзу kuş; бзэ dil; бжэ kapı; бжьэ arı
В в В b V вагъуэ yıldız; вакъэ ayakkabı; вы öküz; вэн kaynamak
Г г Г г İnce Ğ гын barut; гыбзэ beddua; гыз inleme; жыг ağaç; лъагэ yüksek
ГУ гу ГУ гу GU гу kalp; гугъэ umut; гущэ beşik; джэгу düğün, oyun; нэгу yüz
Гъ гъ Гъ гъ Kalın Ğ гъэ yıl; гъатхэ ilkbahar; гъэр esir; гъыбзэ ağıt; гъын ağlamak
Гъу гъу Гъу гъу Kalın ĞU гъуджэ ayna; гъунэгъу komşu; гъуэгу yol; гъущI demir
Д д Д д, g D дэ biz; ceviz; дыдж acı; дахэ güzel; дыгъэ güneş; дагъэ yağ
Дж дж Дж дж C джанэ gömlek; джэд tavuk; джэдыкIэ yumurta; джэду kedi
Дз дз Дз дз DZ дзэ diş; ordu; дзыгъуэ fare; дзын atmak; бадзэ sinek
Е е Е е E, YE е kötülük; езы kendi(si); емыкIу ayıp, uygunsuz; ефэн içmek
Ё ё Ё ё YO (Sadece Rusça sözcüklerde) ёлк yılbaşı çamı
Ж ж Ж ж J жей uyku; жэм inek; жэщ gece; жыжьэ uzak; жэн koşmak
Жь жь Жь жь Kalın J жьэ ağız; жьакIэ sakal; жьауэ gölge; жьы yaşlı, eski; rüzgar
З з З з Z зы bir; закъуэ yalnız, tek; зауэ savaş; захуэ doğru; мазэ ay
И и И и İ, Yİ ин büyük; и sekiz; из dolu; илъэс yıl; иджы şimdi; икIи ve
Й й Û й Y бей zengin; дэжьей fındık; бий düşman; йофэ içiyor
К к К к K класс sınıf; компот komposto; кино sinema; кран vinç; musluk
Ку ку Ку ку KU куэд çok; куэ kalça, but; куу derin; курыт orta; хьэку fırın
КI кI КI кI Sert Ç кIыхь uzun; кIэ kuyruk; son; кIапсэ ip; пкIэлъей merdiven
КIу кIу КIу кIу Sert KU кIуащIэ güç, kudret; кIуэцI iç; кIуэн gitmek; щакIуэ avcı
Къ къ Къ къ Kalın K къабзэ temiz; къыр kayalık; къафэ dans; къэкIуэн gelmek
Къу къу Къу къу Kalın KU къуэ oğul; къуажэ köy; къуэш erk. kardeş; мэкъу ot
Кхъ кхъ Кхъ кхъ Kalın K кхъэ mezar; кхъыIэ lütfen; кхъапIэ kepek; mezar yeri
Кхъу кхъу Кхъу кхъу Kalın KU кхъухь gemi; кхъуэ domuz; кхъуей peynir; шIакхъуэ ekmek
Л л Л л L лы et; лэгъуп kazan; лэч boya; лэныстэ makas; мыл buz
Лъ лъ Лъ лъ LH лъы kan; лъашэ topal; лъэпкъ soy; halk; лъакъуэ ayak
ЛI лI ЛI лI Sert LH лIы adam; koca; лIыкIуэ elçi,aracı; лIэн ölmek; плIы dört
М м М м M мафIэ ateş; мэл koyun; мэз orman; мащIэ az; мывэ taş
Н н Н н N нэ göz; нобэ bugün; нысэ gelin; yenge; нащэ salatalık; нэф kör
О о О о O оперэ opera; офицер subay; бо ahır; сокIуэ gidiyorum
П п П п P псы su; пэ burun; псэ can; ruh; пхъэ odun; пэж doğru
ПI пI ПI пI Sert P пIэ yatak; пIалъэ süre; пIащэ iri; лъапIэ pahalı; değerli
Р р Р р R радио radyo; рецепт reçete; рентген röntgen; иджыри henüz
С с С с C сэ ben; bıçak; сымаджэ hasta; сабэ toz; сыт ne; саугъэт hediye
Т т Т т T тхьэ tanrı; тебэ tava; тху beş; тхылъ kitap; тхьэкIумэ kulak
ТI тI ТI тI Sert T тIы koç; тIэкIу biraz; тIу iki; тIорысэ eski, yaşlı; нтIэ evet
У у У у U, VU унэ ev; уэ sen; уэщ balta; уэс kar; уэшх yağmur; уэрэд şarkı
Ф ф Ф ф F фэ siz; deri; фыз kadın; фошыгъу şeker; фо bal; фоч tüfek
ФI фI ФI фI Sert F фIыцIэ siyah; фIы iyi; фIей kirli; фIанэ çapa; IэфI tatlı
Х х Х х İnce H хы altı; deniz; хадэ bahçe; хабзэ âdet; хэт kim; хэку vatan
Ху ху Ху ху İnce HU хуабэ sıcak; хужь beyaz; хуэдэ gibi; хугу darı; нартыху mısır
Хь хь Хь хь H хьэ köpek, arpa; хьэку fırın; хьэщIэ misafir; хьэуэ hayır
Хъ хъ Хъ хъ Kalın H хъыджэбз genç kız; хъыдан bez; хъарбыз karpuz; хъы ağ
Хъу хъу Хъу хъу Kalın HU хъу erkek; хъурей yuvarlak; хъупIэ otlak; шыпхъу kızkardeş
Ц ц Ц ц TS цы yün, tüy; цыжьбанэ kirpi; цей çerkeska; щхьэц saç
ЦI цI ЦI цI Sert TS цIэ ad; bit; цIыху insan; цIыкIу küçük; цIыв böcek; пцIы yalan
Ч ч Ч ч Ç чэф sarhoş; чэзу sıra, zaman; чыцI oğlak; тепщэч tabak
Ш ш Ш ш Ş шы at; шэ süt, kurşun; шынэ korku; шыд eşek; шхыIэн yorgan
ЩI щI ЩI щI Sert Ş щIалэ delikanlı; щIыIэ soğuk; щIыхуэ borç; щIагъ alt;пщIы on
Щ щ Щ щ Kalın Ş щы üç; щэ 100; iç yağı; щынэ kuzu; щхьэ baş; щабэ yumuşak
Ъ ъ Ъ ъ Sertl. İş. гъ, къ, хъ
Ы ы Ы ы I ыхь! (acı ünl.)ah!; ыхьы (onay ünl.) hı-hı; ыIы ı-ıı; мыр bu
Ь ь Ь ь Yum. İş. жь, хь
Ю ю Ю ю YU Юсуф Yusuf; Юныс Yunus; плюс artı
Я я Я я YA ябгэ zalim, hain; ятIэ toprak; яжьэ kül
I I I I Kesk. İş. Iей çirkin; Iэ el; Iыхьлы akraba; Iыгъын tutmak; пыIэ şapka
Iу Iу Iу Iу Keskin U Iуданэ iplik; Iуэху iş; Iугъуэ duman;Iупэ dudak; щIыIу düğme

Adığe Alfabesi'nin Bazı Özellikleri

  • Türkçe harfler Adığece sesleri tam olarak karşılamadığından, alfabeyi öğrenmek için en iyi yöntem, dili bilen birine sözcükleri söyleterek sesleri telaffuz etmeye çalışmaktır.
  • У harfi, bazı sessiz harflerle birlikte (гу, гъу, ку, кIу, къу, кхъу, хъу) sözcük sonlarında yarım okunur. Bu nedenle bunlar ayrı harf olarak kabul edilmişlerdir.
  • Yabancı kökenliler dışında э (e), к (k), о (o), р (r), ы (ı) harfleri ile sözcük başlamaz.
  • Е (E) ve И (İ) harfleri sözcük ve hece başında YE ve Yİ olarak okunur.
  • У (U) harfi sözcük ve hece başında VU olarak okunur.
  • Э harfi, e ile a arası, ama daha çok a’ya yakın bir ses olarak okunur.
  • Alfabede harf olarak kabul edilen, ancak ses karşılığı olmayan ve sadece diğer harflerle birlikte kullanılan üç işaret vardır:
    1. Sertleştirme işareti (ъ) г, к, л, х harfleriyle birlikte kullanılır (гъ, къ, лъ, хъ), bu harflerin daha sert ve kalın okunmalarını sağlar.
    1. Yumuşatma işareti (ь) ж ve х harfleriyle kullanılır (жь, хь) ve daha kalın okunmalarını sağlar.
    2. Keskinleştirme işareti (I) sessiz harflerden sonra kullanılır (кI, лI, пI, тI, фI, цI, щI) ve harfin daha keskin (sert) okunmasını sağlar. Sesli harflerden ise önce kullanılır (Iа, Iэ, Iе, Iи, Iы, Iу); Arapçadaki hemze işlevini görür (Kur’an, neş’e).
  • Yazı ve edebiyat diliyle Türkiye’de konuşulan ağız arasında bazı ses değişiklikleri görülmektedir:
    • дж ® г

      джанэ ® ганэ; джэд ® гэд; джэду ® гэду

    • кI (Sert çe) ® (Sert ke)

      кIыхь (ç’ıh® k’ıh); кIэ (ç’e® k’e); кIапсэ (ç’apse® k’apse)

    • ч ® к

    чэф – кэф; чэзу ® кэзу; чыцI ® кыцI; тепщэч ® тепщэк






Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 36921290 ziyaretçi (103140631 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)
 
 

gizli

Bu site, en iyi Firefox ve Google Chrome tarayıcılarında ve 1024 x 768 ekran çözünürlüğünde görüntülenir.