Fenike Tanrısı El
 
god El, tanrı El

Fenike Tanrısı El

Hazırlayan: Akhenaton

Kategori: Dinler Tarihi

El (Ugarit ve Fenike tanrısı, Arapça إل ya da إله, Akadça ilu; Kuzeybatı Sami dillerinde "tanrı" anlamında bir kelimedir.[1] Kenan tanrıları arasındaki Ugarit kaynaklarında “EL” adıyla Kenan tanrılarının “en büyük baş tanrısı” olduğu geçmektedir.[2]

Fenike’lilere ve Kenanlılara göre büyük gök tanrıdır. Semit topluluklarının baş tanrısıdır. Bu tanrıya özellikle Semit ırkından bir topluluk olan Fenikeliler yüceltmişler, erkeklerine Baal ve dişilerine Baalât denen bütün ikinci derece tanrıların baştanrı-gök El tarafından yaratıldığına inanmışlardır. O, boğa olarak nitelenmiştir.[3]

M.Ö. 1400 yıllarından kalma Ugarit metinlerinden anlaşıldığına göre, panteonun başında tanrı El bulunmaktadır. Bu isim, aynı zamanda tanrılar için kullanılan genel bir isimdir. Bütün Sami dillerde vardır. Mezopotamya’da El isminde bir uluhiyetin varlığı M.Ö. 26. yüzyıldan kalma belgelerde vesikal aşın ıştır. Yani 3. bin yıl ortalarında Sargon öncesi metinlerde şahit olunur. Mezopotamya’nın en eski Samüerinde de El, en yüksek tanrıdır. Ugarit metinlerde El açıkça tüm ilâhların üstünde ve ilâhlar meclisinin başında görülür. İlâhlar meclisi toplantılarında elçiler El ile konuşurlar. Diğer ilahlar ona gelir, önünde secde eder ve onu tazim ederler.

El Astar’ı çökerttiği ve Baal’i öldürdüğü gibi diğer ilâhlara dahi istediğini yapabilir. Bir ilahı krallığa getirebilir. Baal krallığını kurabilmek, içinde bir saray yapabilmek için onun iznine muhtaçtır. Onu ölümden uyandırma iznini Anat’a o vermiştir. Yine Anat’a Akhat’ı öldürme iznini de El vermiştir. Keret ve Daneî’i kendisi takdis etmiş, Keret’in hastalığında şifa vermekte tüm ilahların aciz kalması üzerine, yalnız El ona şifa vermiştir.

Ancak El diğer tanrılarda görülen aktif mücadeleyi sevmez, pasif sükûneti tercih eder. Fakat her şeyi taşıyan, idare eden odur. Tanrıların varlığı da ona bağlıdır. O, değişen dünyanın ardındaki kutsal dünyadır. Hükümdarlık unvanı tanrılar arasında yalnız El için kullanılır. Ezeli hükümdar olarak vasıflandırılır. O hükümdarlığını Baal gibi sonradan kazanmış değildir. O ebedî hâkimdir. Bu hakimiyeti, tanrılara da şâmildir. Yaratıcılığın ifadesi Boğa ile sembolize edilir. El bütün insanların yaratılmışların hakimidir, yaratıcısıdır. Bunun için ona insanlığın atası, yaratılmışların yaratıcısı da denir. Tanrılar meclisindeki tüm ilahların atası sayılır.

Tanrı El’in karısı Ugarit metinlere göre Asirat’tır. Bu tanrıça Hitit rivayetlerinde Elkunirşas’ın karısı Aşertu’dur. Mezopotamya’da Amurru’un karısı olarak geçer. Genellikle bütün tanrıların annesi olarak tazim edilir. Diğer tanrılardan Asirat’m oğulları olarak bahsedilir. El’in karısı olarak Elat (ellat) ismiyle de anılır. Verimlilik tanrıçası olarak da tazim görür. Sidon ve Tirus’da meşhur kült yerleri vardır.

Dagon, tanrı El başkanlığındaki Tanrılar Meclisi üyelerindendir. İlk olarak Amirit’ler öncesi devirlerden kalma eski Akad metinlerinde görülür. Akad hükümdarlarından Sargon ve Naramsin Kuzey Suriye’yi fethedebildikleri için, tanrı Dagon’a şükrederler. Dagon’a tazim Hamurabi devrinde zirveye ulaşmıştı. Sümer panteonunun büyük tanrılarından Enlil ile aynı sayılmıştı. Eski Ahid’e göre, Filistin bölgesinde de baş tann olmuştu. Efsanede Dagon, tahıl ve pulluğun bulucusu sayılıyordu. Topraktaki yaratıcı gücü temsil ediyordu.[4]

Kenâniler, ya da tüm Levant bölgesinde, "El" veya "İl", bir tanrıydı. Aynı zamanda bütün bir insanlığın veya tüm yaratıkların babası, Ra’s Şamra (Suriye) de bulunan tabletlere göre tanrıça Aşera’nın kocasıydı.

Güneybatı Asemitik Araplarında EL, ay ve güneşi idare eden, baş tanrıydı. Güneş ve Ay aralarında tercih ettikleri yer için savaşırdı. Güneş Ayı yendiğinde gece, Ay Güneşi yendiğinde ise gündüz oluyordu.Mısır’ın Horus-Set kavgasından alınmış olduğu açık olan bu Mit’e Araplar inanırlardı.

Ugarit metinlerinde El, tanrıların meclisinin bulunduğu ve toplandıkları Lel (Gece demek-Muhtemelen dünya dışı kozmik-göksel bir dağdı.) adlı bir dağda oturmaktaydı ve tanrılar topluluğunun en üstünüydü.

Kuzey Araplarında Safa bölgesinde “El’e” ayrı bir tanrı olarak ibadet edilirdi. Kişi adlarında “Vehb-el, Vehbil- El’!in hediyesi, Abdil- El’in kölesi-kulu” gibi adlara eski Sabi’lerden günümüze kadar rastlamak mümkündür. Eski metinlerde tanrı anlamına gelen “Layal” ve gene başka bir eski metinde El’in bir biçimi olarak “Uval” adlarından türemiş olabilir. (İbid-Hint-Arap İdolleri Kitabı) [1]

İsrail inançlarına göre, baş tanrının Aşherat adında bir yardımcısıyla Anat ve Elat adında iki kızı varmış. İslâmiyet’ten önce putperest Araplar da tanrı El’e tapmışlar ve onun El-lat, Menât ve Uzzâ adlarında üç kızı olduğuna inanmışlardır. Eski Suriye inançlarında El’in kızlarından biri olan El-lat, üretim tanrısı Dusares’in karısıdır. Bu inançlarda El, güneşi, ay ışığını, mevsiminde yağmuru veren iyi gök tanrısı, Belsamin (Baal) ise, fırtınayı, kasırgayı, yıldırımı veren kötü gök tanrısıdır.

Hz. Mûsâ’dan sonra Yahûdiler, Yahve’ye El’in çoğulu olan "Elohim" adını vermişlerdir. El ve Elohim isimleri, Kitab-ı Mukaddes’te de geçer. Tevrat’ta Yahve teriminin dışında tanrı için kullanılan diğer isimlerin başında El [5] ve El’in çeşitli kombinasyonları olan El Şeddai, El Bethel, El Elyon, El Olam ve El Roi gelir. Bazı araştırmacılar Arapçadaki el-ilâh teriminin de El ile aynı kökten geldiğini düşünürler.[3]

İsrail adının anlamı, "Tanrı El güçlü olsun"du. Uzun zaman Sina’da göçebelik yapmış olan Yakup’un kabilesi de birliğe katıldığında, İsrail’in kurucuları, yeni gelenlerin tek tanrılı (Yehova) dininin yanı sıra ahlakî ve siyasî kurumlarını da benimsedi. Kısa zamanda İsrail, bir göçebe kabileler birliği olmaktan çıkıp Kenan Filistini’ni kesin biçimde fethetmeye hazır on iki kabile içinde örgütlenmiş bir ulusa dönüştü.[6]

Boğa El ve oğlu Baal (Haddad)’ın sembolüydü ve her ikisi, başları üzerinde boğa boynuzu giyerlerdi.[1] Ugarit’te M.Ö.1300’lerde tanrı “EL’in” 200 tanrının en büyüğü olarak heykeli bulunmaktaydı.[2]

El, bazı mitlere göre bir çöl tanrısı olmalıydı. İki karısı ve bir oğlu için çölde bir sunak yapılmıştı. Birçok tanrıya, en önemlisi de Baal Haddad, Yam ve Mot isimli semitik ilahlara babalık yapmaktaydı.[1] M.Ö.7.yüzyıla ait Anadolu Arslanlı Taş harabelerinde bulunan bir nazarlıkta, El Lah’ın, “EL’ine” atıf yapılır:

“Bizim için, .bütün tanrısal varlıklar ve kutsal olan grubun en büyüklerinden en kutsal olanı cennetin ve ölümsüzlüğün sahibi ile ebedi bir bağ kuruldu. Asur onu bizim için yaptı.”

Metin, Cross’un [7] çevirisi ile şöyle devam etmektedir;

-“Ebedi olan (Olam) bizimle yeminli bir antlaşma yaptı.”-
-“Aşera bizimle bir antlaşma yaptı.”,
-“El’in bütün oğulları ve, ”;
-“Ve, büyük meclisin en kutsal olanı, ”,
-“Eski dünyanın ve cennetin teminleri ile.”.[2]

Sami dilleri’inin tümünde bu kelimenin ve türdeşleri bulunur. Ugarit dilinde il, çoğ. lm; Fenike dilinde l, çoğ lm; İbranice ēl, çoğ. ēlîm; Arami l; Akkad ilu, çoğ. ilānu.

Kuzeybatı Sami dillerinde El, generik isim olarak tanrı anlamında ve El isimli tanrının özel ismi olarak iki şekilde kullanılırdı.[10] El, birçok panteonun "baştanrı"sıydı ve Kenanlılara göre baba tanrıydı.[1]

Bütün dinlerde tanrı “erkek” şeklinde olduğundan, yukarıda saydığımız dillerde, Türkçemizde yeri olmayan genellikle “erkek kelime ve adların” başına konulan bir belirteç olması “Tanrı Sıfatı” katması açısından da dikkat çekicidir. Han, hakan, kağan, bey, lord, çar, kral, bey, il, il bey, gibi adlar hep “tanrı” anlamına geldiğini “El”in adlarından çıkarmak mümkündür.[2]

Kaynaklar

[1] http://tr.wikipedia.org/wiki/El_(tanrı)
[2] https://alaeddinyavuz.wordpress.com/2012/06/30/islam-oncesi-arap-tanrilari/
[3] http://islamiyontem.net/kitaplar/Ansiklopediler/kavramlaransiklopedisi/Put%20ve%20Puta%20Tapma/252.htm
[4] http://www.ilimdunyasi.com/dinler-tarihi-984/tanri-tasavvurlari-ve-inanclari/?wap2
[5] Tekvin, 35/1; 49/25.
[6] http://babasozluk.blogspot.com.tr/2011/01/kenanllar-ibraniler-fenikeliler.html
[7] Frank Moore Cross, "Canaanite Myth and Hebrew Epic". Cambridge, Mass.: Harvard University Press 1973.






Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 36629484 ziyaretçi (102627023 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)
 
 

gizli

Bu site, en iyi Firefox ve Google Chrome tarayıcılarında ve 1024 x 768 ekran çözünürlüğünde görüntülenir.