Göktürk Alfabesi
 
Göktürk Alfabesi

Göktürk Alfabesi

Göktürk Alfabesi ya da Orhun Alfabesi, Göktürkler tarafından kullanılan alfabedir.
 
 Göçebe bir yaşam süren Türklerin, yazıya olan gereksinimleri geç bir vakitte belirmiş gözükmektedir. Bilindiği kadarıyla Türklerin kullandığı ilk yazı sistemi olan ve Orhun Yazıtları'nda kullanılmasından ötürü Orhun Alfabesi olarak adlandırılan yazı sistemi ilk olarak (en azından var olan bulgulara göre) 6. yüzyılda kullanılmıştır. Burada önemli bir nokta bu alfabenin Orhun alfabesi olarak isimlendirilmesine karşın, Orhun Yazıtları'nın yazılıp, anıtsal nitelikte dikilmesinden iki yüzyıl önce Yenisey'deki anıtlarda kullanılmış olmasıdır. O halde akla, neden Yenisey Alfabesi adıyla literatüre girmediği sorusu gelir. Bu durum, adı geçen alfabenin son ve mükemmel biçimini Orhun'daki anıtlarda almış olmasından kaynaklanır. Gök Türkler, Uygurlar, Kırgızlar tarafından doğduğu coğrafyada kullanılan Orhun yazısı, bazı Türk boylarınca Avrupa'ya da taşınmıştır. Hatta 16. yüzyıla kadar Macaristan'da Sekeller arasında kullanıldığı bilinmektedir.

İlk yazıtların bulunuşu

Orhun Alfabesinden günümüze kalan en büyük kalıntılar olan, Göktürkler döneminde dikilen yazıtların çözülüp değerlendirilmeleri ancak 19. yüzyıl sonunda gerçekleşebilmiştir. Bu yazıtlardan ilk bulunanları Yenisey Irmağı boyundaki yazıtlardır. 1889'da ise Orhun yazıtları denilen iki büyük yazıt daha ortaya çıkarılmıştır. Bunların öteki yazıtlardan farklı olarak arka yüzlerinde Çince metinler bulunuyordu. Bu yazıtlar 1893'te Danimarkalı Türkolog Wilhelm Thomsen tarafından çözülmüş ve böylece, bu yazıtların Kültigin ve Bilge Kağan tarafından diktirilmiş oldukları, bu yazının Göktürklere özgü bir alfabe olduğu ve bu dilin de eski (öz) Türkçe'nin bir lehçesi olduğunu ortaya çıkarılmıştır. Günümüzde, gün geçtikçe Asya’da bu yazı sistemiyle yazılmış yeni Türk yazıtları ortaya çıkarılmakta ise de en tanınmış Türk yazıtları halen Orhun, Yenisey ve Yedisu’da keşfedilen yazıtlardır.

Kökeni

Orhun Alfabesindeki birçok harf diğer bütün alfabelerde olduğu gibi o milletin sık kullandığı resimlerden türetilmiştir. Örneğin Orhun Alfabesindeki → "y" harfi Türklerin hayatında önemli bir yer arz eden "yay" kelimesinden gelmektedir. → "oq" veya "ok" harfi de bildiğimiz "ok" kelimesinden türetilmiştir. → "ök" harfi de Kazım Mirşan'a göre eski Türkçe'de kullanılan "ök (keçi)" kelimesinden gelmektedir Kazım Mirşan bu harfin yatay şekilde yazılmış şekillerini de bulmuştur. Her ne kadar ortada Göktürk alfabesinin Soğdçadan geçtiğine dair bir kanıt yoksa da Pehlevi ailesi zamanında İran'daki ve çevre ülkedeki Türkleri etkilemek amacıyla bu sav desteklenmiştir.

Oluşturan Harfler

Orhun Alfabesi'nde 38 harf vardır (Orhun harflerinin prototipi olarak görülen Yenisey yazı sisteminde 150'den fazla işaret vardır. Bu işaretlerin elenerek Orhun Alfabesi'nde 38'e indirildiği görülüyor). Bu harflerin 4 tanesi ünlü, geriye kalan 34 tanesi ünsüz işaretleridir. Doğal olarak Türkçe'de bu kadar sessiz harf bulunmaz. Bu durumun nedeni Orhun Alfabesi'nde birçok sessiz harfin iki işaret ile gösterilmesidir. Somutlaştırılırsa,yanındaki vokalin kalın ya da ince oluşuna göre, "b,d,g,ğ,l,n,r,s,t,y" seslerini veren ikişer adet harf mevcuttur. Yani "bilge" sözcüğünü yazarken kullanılan "b" ile "bars" sözcüğünü yazarken kullanılan "b" birbirinden farklıdır. Ayrıca "ık,ok,nç,yn" gibi çift ses, çift ünsüz işaretleri de mevcuttur.

Sessiz harfler açısından kalabalık bir surette olan Orhun Alfabesi, Türkçenin 8 sesli harfine karşılık 4 harfe sahiptir. "a,e", "ı,i", "o,u", "ü,ö" sesleri birbirinden ayrılmadan kullanılır.
 
Orhun Anıtları ile dönemin öteki yazıtları arasında, hatta Orhun'daki yazıtlar arasında kullanılan harflerin biçimleri bakımından (özellikle Tonyukuk Anıtı'nda kullanılan yazıda) bazı farklılıklar vardır. Yine Tonyukuk Yazıtı'nda ötekilerde olmayan "baş" lologramı ile s, ş seslerini ünleyen kare biçiminde bir harf daha vardır.

Yazım

Orhun harfleri kullanılarak yazılan metinde (günümüzde kullandığımız Latin harfleriyle yazımda olduğu gibi) harfler bitişmez, ayrı yazılır.
 
Sözcükler, aralarına üst üste iki nokta koyulmak suretiyle birbirinden ayrı yazılır. Bunun dışında herhangi bir noktalama işareti yoktur. Yazı (Arap ve Fars alfabesindeki gibi) sağdan sola yazılır.
 
Orhun yazısında vokallerin çoğu kez yazılmadığı görülür. Yazılmayan vokaller kelime başında ve kelime sonunda olup (özellikle "a, e"), sondaki vokaller genellikle her zaman yazılır. Orhun yazısının konsonant imlâsı ise sağlam sayılır. Harf fazlalığına karşın önemli bir karışıklık ve karıştırma durumu görülmez. Ancak kalın ve ince konsonantın, bazı yerlerde birbirinin yerine kullanıldığı da görülür. Ayrıca "s" harfi birçok defa "ş" için de kullanılmış ve ayrıca birbirine benzediği için (tabii ki Orhun alfabesinde) bir iki sözcükte de "l" yerine "ş" ve "kalın s" yazılmıştır.

Çağımızda kullanımı

İlk kez Orhun Yazıtlarında bulunmuş ve çözümlenmiş olduğu iddia edilen bu alfabe, Türkoloji ile uğraşanlarca sayısal ortama aktarılmış ve yazı tipleri oluşturulmuştur. Türkolog Mehmet Kömen tarafından da 'Türük Dil Yazısı Yazım Kuralları' adıyla da kitaplaştırılmış ve araştırmacıların bilgisayar ortamında yararlanabilmesi amacıyla da içeriğine CD eklenmiştir.
 
Bu aşamada var olan sorunlar ise tüm Türkoloji çalışması yapanların batı kökenli tez ile tüm Türk dünyası lehçelerini temel alan tezler ortak olarak buluşamadığı konularda vardır. Okunması ve tarihlenme biçimleri de bu tartışmalar kapsamındadır.[1]

Kaynaklar

[1] tr.wikipedia.org/wiki/Göktürk_Alfabesi





Bu sayfa hakkındaki son yorum:
Yorumu gönderen: süleyman, 17.08.2016, 19:59 (UTC):
bazi harifler olmaya bilir.ama göktürk alfabesini bu günümüze kimi kullansaydık ,o zaman olmayan sesler (harifler) şimdi olardı.buna eminim.her bir alfabe zamanla değişir kolaylaşır,bir sözle modifiye olur.çok mu zor olmayan harifin yerine damga yaratmak.profösorlar birleşibde bunu yapamazlarmı

Yorumu gönderen: 1212, 11.03.2016, 10:03 (UTC):
Ya benim kolumda göktürk alfabesinde ki r harfinin şekli var damrlarımın oluşturduğu bunun bi anlamı var mı??

Yorumu gönderen: Kağan, 20.01.2016, 10:27 (UTC):
H ile başlayan sözlerin aslı K kökenlidir.

Hakan=Kağan
Hatun=Katun=Kadın vb.

Yorumu gönderen: mahmut baykara, 06.01.2016, 12:04 (UTC):
oh be çok güzel 100 aldım

Yorumu gönderen: Zeynep hoca, 27.12.2015, 16:28 (UTC):
Arkadaşlar sizede bu ödev gelmiş yani biz hocalar be yapabilriz

Yorumu gönderen: baybars , 07.12.2015, 09:50 (UTC):

Yorumu gönderen: ayarsız , 25.11.2015, 18:41:

neden H harfi yok diyenler icin ;

Turk dillerin de H sesi yoktur , gunumuz Turkcesinde H ile baslayan sozcukler Turkce degildir , ayrica oz Turkce hic bir sozcuk H , R , Z , L sesi ile baslamaz , baslayanlarda %99 oraninda Turkce degildir

Yorumu gönderen: Selcuk, 03.12.2015, 16:19 (UTC):
Ohh be bitti
;-);-);-);-);-);-);-)

Yorumu gönderen: fatih atmaca, 01.12.2015, 11:04 (UTC):
isminin göktürk yazılışını öğrenmek istiyorum.teşekkürler

Yorumu gönderen: ayarsız , 25.11.2015, 12:41 (UTC):
neden H harfi yokki ya offfff

Yorumu gönderen: Halıcı, 02.11.2015, 12:13 (UTC):
TÜRK kelimesini göktürk alfabesi ile nasıl yazarım

bilenlerin yardımlarına ihtiyacım var

Yorumu gönderen: melih abbas perçin , 27.05.2015, 13:32 (UTC):
ana dilimizi öğrenmek öğretmek istiyorum

Yorumu gönderen: stella, 13.05.2015, 17:30 (UTC):
offffffffffffffffff içim daraldı yeter

Yorumu gönderen: Barış, 06.05.2015, 14:45 (UTC):
Proje ödevim bitti TEŞEKKÜRLER

Yorumu gönderen: Mutlu, 02.03.2015, 16:49 (UTC):
GökTürk alfabesi ile yazılımın internetten yaygınlaşması gerekmektedir. Bu şekilde gençler arasına populüte artacaktır. Birçok sayfada gezinmeme rağmen bulamadım.

Yorumu gönderen: erhan, 27.12.2014, 21:47 (UTC):
H harfine karsilik gelen harfi bulamadim

Yorumu gönderen: EMRE, 07.07.2014, 13:51 (UTC):
Tebrik ederim gerçekten çok güzel ve anlamlı bir iş yapmışsınız umarım gelecekte okullarımızda'da öğretilmeye başlanır seçmeli eski Türkçe olarak.

Yorumu gönderen: Kurnaz Tigin, 29.04.2014, 13:18 (UTC):
Türkler'in yüce damgaları.

Ben iki günde okuyup yazmasını kendi kendime öğrendim. Gayet kolay. Bu harfler Türkçe için oluşturulmuştur. Her harf aslında bir şeyi simgelemektedir.

Yorumu gönderen: zehra, 05.01.2014, 11:47 (UTC):
arkadaşlar zehra nasıl yazılıyor

Yorumu gönderen: YAKUP CAYNAK, 15.12.2010, 16:13 (UTC):
bişey bulamadım ya

Yorumu gönderen: asya, 12.12.2010, 12:41 (UTC):
Bir zamanlar bu alfabeyi kullanmışız.O zaman ki öğrencilere acıyorum.Bu alfabeyi nasıl ezberlemişler,nasıl karıştırmamışlar şaşırdım doğrusu

Yorumu gönderen: asksız cucok, 06.12.2010, 18:32 (UTC):
ödevim bittti ama çok uzun yaaaa yaz yaz bitmedi ama sonunda bitti saolun

Yorumu gönderen: UĞUR URUKLU, 01.12.2010, 23:21 (UTC):
ÇOK YARARLI BULDUM. TEŞEKÜR EDERİM.

Yorumu gönderen: Doğukan arısoy , 24.11.2010, 14:46 (UTC):
Tskler ödevim bitti performans ödeviydi yayınlayana tşkler ama cok uzun :D yaz yaz bitmedi

Yorumu gönderen: tertet, 12.11.2010, 07:57 (UTC):
rtert

Yorumu gönderen: furkan hoşca, 08.11.2010, 18:07 (UTC):
çok teşekkur ederim odevım bitti bu çok işime yaradı


Yorumu gönderen: abidin , 25.10.2010, 08:50 (UTC):
çok begendim

Yorumu gönderen: İsmail, 28.09.2010, 16:33 (UTC):
Kısa özet qeçseniz iyi olurdu. Genede teşekkürler ..
Özetide biz çıkarırız (:

Yorumu gönderen: cenk , 13.09.2010, 13:05 (UTC):
iyi günler arkadaşlar ismimi göktürk albesiyle yazmama yardımcı olurmusunuz?

Yorumu gönderen: deniz, 27.04.2010, 15:08 (UTC):
bu ödev performans ödevimize çok yaradı grup oldugumuz için bunu yapanlara çok teşekkür ediyorum thank you very much size nasıl teşekkür edicem bilmiyorum good by

Yorumu gönderen: zehra , 08.03.2010, 13:56 (UTC):
ödevim bittiği için çok sevindim

Yorumu gönderen: merve, 06.03.2010, 15:10 (UTC):
bu sayfa sayesinde ödevim biti

Yorumu gönderen: aynur , 01.03.2010, 19:33 (UTC):
ismimi göktürk alfebesiyle yazarmısınız

Yorumu gönderen: YAĞMUR SEZİN, 02.11.2009, 18:41 (UTC):
BEN ANLAMADĞIMA GÖRE BİZM SINF HİÇ ANLAMZ 9-G



Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 36904936 ziyaretçi (103109812 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)
 
 

gizli

Bu site, en iyi Firefox ve Google Chrome tarayıcılarında ve 1024 x 768 ekran çözünürlüğünde görüntülenir.