Kapadokya ve Peri Bacaları
 

Peri Bacaları

Kapadokya ve Peri Bacaları

Kapadokya

Kapadokya (Pers dilinde Katpatuk), “Güzel Atlar Ülkesi” anlamına gelir. Bölge 60 milyon yıl önce; Erciyes, Hasandağı ve Güllüdağ'ın püskürttüğü lav ve küllerin oluşturduğu yumuşak tabakaların milyonlarca yıl boyunca yağmur ve rüzgar tarafından aşındırılmasıyla ortaya çıkmıştır.

İnsan yerleşimi Paleolitik döneme kadar uzanmaktadır. Hititler'in yaşadığı topraklar daha sonraki dönemlerde Hırıstiyanlığın en önemli merkezlerinden biri olmuştur. Kayalara oyulan evler ve kiliseler bölgeyi putperestlerin zulmünden kaçan Hıristiyanlar için devasa bir sığınak haline getirmiştir.

Kapadokya bölgesi, doğa ve tarihin bütünleştiği bir yerdir. Coğrafi olaylar Peribacaları'nı oluştururken, tarihi süreçte, insanlar da bu peribacalarının içlerine ev, kilise oymuş, bunları fresklerle süsleyerek, binlerce yıllık medeniyetlerin izlerini günümüze taşımıştır. İnsan yerleşimlerinin Paleolitik döneme kadar uzandığı Kapadokya'nın yazılı tarihi Hititlerle başlar. Tarih boyunca ticaret kolonilerini barındıran ve ülkeler arasında ticari ve sosyal bir köprü kuran Kapadokya, İpek Yolu'nun da önemli kavşaklarından biridir.

M.Ö. 12. yüzyılda Hitit İmparatorluğu'nun çöküşüyle bölgede karanlık bir dönem başlar. Bu dönemde Asur ve Frigya etkileri taşıyan geç Hitit Kralları bölgeye egemen olur. Bu Krallıklar M.Ö. 6. yüzyıldaki Pers işgaline kadar sürer. Bugün kullanılan Kapadokya adı, Pers dilinde "Güzel Atlar Ülkesi" anlamına geliyor. M.Ö. 332 yılında Büyük İskender Persleri yenilgiye uğratır, ama Kapadokya'da büyük bir dirençle karşılaşır. Bu dönemde Kapadokya Krallığı kurulur. M.Ö. 3. yüzyıl sonlarına doğru Romalıların gücü bölgede hissedilmeye başlar. M.Ö. 1. yüzyıl ortalarında Kapadokya Kralları, Romalı generallerin gücüyle atanmakta ve tahttan indirilmektedir. M.S. 17 yılında son Kapadokya kralı ölünce bölge Roma'nın bir eyaleti olur.

M.S. 3. yüzyılda Kapadokya'ya Hıristiyanlar gelir ve bölge onlar için bir eğitim ve düşünce merkezi olur. 303-308 yılları arasında Hıristiyanlara uygulanan baskılar iyice artar. Fakat Kapadokya baskılardan korunmak ve Hıristiyan öğretiyi yaymak için ideal bir yerdir. Derin vadiler ve volkanik yumuşak kayalardan oydukları sığınaklar Romalı askerlere karşı güvenli bir alan oluşturur.

4. yüzyıl, daha sonra "Kapadokya'nın Babaları" olarak adlandırılan insanların, dönemi olur. Fakat bölgenin önemi, 3. Leon'un ikonları yasaklamasıyla doruk noktasına ulaşır. Bu durum karşısında, ikon yanlısı bazı kişiler bölgeye sığınmaya başlar. İkonoklasm hareketi, yüz yıldan fazla sürer (726-843). Bu dönemde birkaç Kapadokya kilisesi, İkonoklasm etkisinde kaldıysa da, ikondan yana olanlar burada rahatlıkla ibadetlerini sürdürdüler. Kapadokya manastırları, bu devirde oldukça gelişir.

Yine bu dönemlerde, Anadolu'nun Ermenistan'dan Kapadokya'ya kadar olan Hıristiyan bölgelerine Arap akınları başlar. Bu akınlardan kaçarak bölgeye gelen insanlar bölgedeki kiliselerin tarzlarının değişmesine sebep olur. 11. ve 12. yüzyıllarda Kapadokya Selçukluların eline geçer. Bu ve bunu takip eden Osmanlı zamanlarında bölge sorunsuz bir dönem geçirir. Bölgedeki son Hıristiyanlar 1924-26 yıllarında yapılan mübadeleyle, arkalarında güzel mimari örnekler bırakarak Kapadokya'yı terk ettiler.[1]

"Güzel Atlar Ülkesi" anlamına gelen Kapadokya (Kapadokia) volkanik dağlardan püsküren lavların ve milyonlarca yıl boyunca rüzgar, yağmur gibi doğal olayların etkisiyle meydana gelen peri bacalarıyla meşhur bir yöredir. Doğa ve tarih iç içe geçtiği nadir mekanlardan biri olan Göreme /Kapadokya dünyaca meşhurdur. Yüzyıllar boyunca insanlar buralarda evler, kiliseler, sığınaklar yapmışlardır.

Gezilebilecek Yerler

Göreme Vadisi
Göreme Açık Hava Müzesi
Tokalı Kilise
Elmalı Kilise
Azize Barbara Kilisesi
Yılanlı Kilise
Karanlık Kilise
Çarıklı Kilise
Meryem Ana Kilisesi
Saklı Kilise
El Nazar Kilisesi
Kılıçlar Kilisesi
Uçhisar
Ortahisar
Çavusin
Pasabag
Zelve
Soğanlı Vadisi
Derinkuyu Yeraltı Kenti
Kaymaklı Yeraltı Kenti
Avanos
Ürgüp ( Turistik otel, motel ve pansiyonların bulunduğu, gelişmiş bir çarşısı bulunan Özkonak Kapadokya'nın şirin bir kasabasıdır. )
Ihlara Vadisi [2]

Peri Bacaları

Peri Bacaları

Bugün Kapadokya'da büyük bir hayranlıkla izlenen coğrafi oluşumların milyonlarca yıl önceye giden uzun bir öyküsü var aslında. Bölgeyi çevreleyen üç büyük yükselti Erciyes, Hasandağı ve Göllüdağı bundan yaklaşık 10 milyon önceki jeolojik devirlerde aktif birer volkandı. Bu yanardağlardan püsküren lavlar zamanla bölgenin geniş platolarını, akarsu ve göllerini yani 25 bin kilometre karelik bir alanı yaklaşık 100 metre kalınlığında bir lav tabakasıyla örttü. Doğa, başta Kızılırmak olmak üzere bölgedeki akarsu ve gölleri, sel suları, rüzgar erozyonu ve tüm diğer enstrümanlarıyla Tüf adı verilen ve volkanik küllerin çamurla karışımından oluşan farklı sertlikteki bu kayaları milyonlarca yıl boyunca aşındırıp oyarak bölgeye yavaş yavaş bugünkü pitoresk görüntüsü verdi. Dik yamaçlardan hızla aşağı inen sel suları, karşılarında bulduğu farklı sertlik ve dirençteki volkanik malzemeden en usta heykeltıraşları bile kıskandıracak güzellikte şapkalı, mantar biçimli, konik, sütunlu ya da sivri yapıtlar yarattı.

Özellikle Ürgüp ve civarında çok rastlanan şapkalı peri bacalarının sırrı, gövde ve şapkayı oluşturan kayaların farklı dirençlere sahip taşlardan, yani tüf ve lahar ya da ignimbirit türü sert kayaçlardan oluşmuş olmasıydı. Yağmur suları, coşkulu akarsular bununla da kalmadı, vadi yamaçlarını da rötuşlayarak ilginç kıvrımlardan arkaplan fonları, yamaçlardaki lav tabakalarının ısı farklarından yararlanarak büyüleyici bir renk cümbüşü yarattı. Yaklaşık 10 bin yıl önce neolitik çağın insanları yöreye geldiklerinde karşılarında işte böylesine görkemli bir manzara buldular. Kapadokya coğrafyası, doğanın iki karşıt gücünün jeolojik yapıyı şekillendirmesiyle oluşmuş. Bu karşıt güçlerden ilki, Orta Anadolu yanardağlarının sürekli faaliyet halinde bulunduğu ve bölgenin lav gibi volkanik unsurlarla kaplandığı yapılanma, diğeri de volkanik yapılanmadan sonra su ve rüzgarın etkisiyle başlayan ve halen devam eden aşınma.[3]

Peri Bacaları, Nasıl Oluştu?

Peri Bacaları, Nasıl Oluştu?

Vadi yamaçlarından inen sel sularının ve rüzgarın, tüflerden oluşan yapıyı aşındırmasıyla "Peribacası" adı verilen ilginç oluşumlar ortaya çıkmıştır.

Sel sularının dik yamaçlarda kendine yol bulması, sert kayaların çatlamasına ve kopmasına neden olmuştur. Alt kısımlarda bulunan ve daha kolay aşınan malzemenin derin bir şekilde oyulması ile yamaç gerilemiş, böylece üst kısımlarda yer alan şapka ile aşınmadan korunan konik biçimli gövdeler ortaya çıkmıştır.. Bu durum, peri bacalarının oluşumunda, rüzgar etkisinden çok yağmur sularının yüzeydeki akışının daha önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Yağmur sularının bu denli etkili ve güçlü yüzey akıntısı olarak gelişmesine ise en önemli etken bitki örtüsünün azlığı ve tüflerin geçirimsiz olmasıdır.

Daha çok Paşabağı civarında bulunan şapkalı peribacaları konik gövdeli olup, tepe kısımlarında bir kaya bloğu bulunmaktadır. Gövde tüf, tüffit ve volkan külünden oluşmuş kayaçtan; şapka kısmı ise lahar ve ignimbirit gibi sert kayaçlardan oluşmaktadır. Yani şapkayı oluşturan kaya türü, gövdeyi oluşturan kaya topluluğuna oranla daha dayanıklıdır. Bu peribacasının oluşumu için ilk koşuldur. Şapkadaki kayanın direncine bağlı olarak, peribacaları uzun veya kısa ömürlü olmaktadır. Ayrıca şapka kaya, zayıf tüfün erozyonunu geciktirerek peri bacalarının yüksekliğini kontrol eder.

Peri bacalarının çapları ise 1 metre ile 15 metre arasında değişmektedir. Çatlak aralığının 1 metreden küçük olması veya 15 metreden büyük olması durumunda ise peri bacası gelişimi gözlenmemektedir.

Kapadokya Bölgesi'nde erozyonun oluşturduğu peribacası tipleri; şapkalı, konili, mantar biçimli, sütunlu ve sivri kayalardır. Peribacaları en yoğun şekilde Avanos - Uçhisar - Ürgüp üçgeni arasında kalan vadilerde, Ürgüp Şahinefendi arasındaki bölgede Nevşehir Çat kasabası civarında, Kayseri Soğanlı vadisinde ve Aksaray Selime köyü civarında bulunmaktadır. Peribacalarının dışında vadi yamaçlarında yağmur sularının oluşturduğu ilginç kıvrımlar bölgeye ayrı bir özellik katmaktadır. Bazı yamaçlarda görülen renk armonisi lav tabakalarının ısı farkından dolayıdır. Bu oluşumlar Uçhisar, Çavuşin, Güllüdere, Göreme, Meskendir, Ortahisar Kızılçukur ve Pancarlı vadilerinde gözlenir.[4]

Jeolojik Oluşum

60 milyon yıl önce 3. Jeolojik devirde Toroslar yükseldi. Kuzeydeki Anadolu Platosu'nun sıkışmasıyla yanardağlar faaliyete geçti. Erciyes, Hasandağı ve ikisinin arasında kalan Göllüdağ, bölgeye lavlar püskürttü. Platoda biriken küller yumuşak bir tüf tabakası oluşturdu. Tüf tabakasının üzeri yer yer sert bazalttan oluşan ince bir lav tabakasıyla örtüldü. Bazalt çatlayıp parçalara ayrıldı. Yağmurlar çatlaklardan sızıp yumuşak tüfü aşındırmaya başladı. Isınan ve soğuyan hava ile rüzgârlar da oluşuma katıldı. Böylece sert bazalt kayasından şapkaları bulunan koniler oluştu. Bu değişik ve ilginç biçimli kayalara halk bir ad yakıştırdı: "Peri bacası".

Bazalt örtüsü olmayan tüf tabakları ise erozyonla vadilere dönüştü. İlginç şekilli oluştu. Daha sonraları insan eli, emeği ve duygusu işe koyuldu. Dokuz-on bin yıl öncesine ait yerleşimlerden ilk Hıristiyanların kayalara oydukları kiliselere, büyük ve güvenli yer altı kentlerine kadar uzun bir dönemde büyük bir uygarlık yaratıldı.

Bölge günümüzde turizm açısından büyük bir öneme sahiptir. Avanos, Ürgüp, Göreme, Akvadi, Uçhisar ve Ortahisar Kaleleri, El Nazar Kilisesi, Aynalı Kilise, Güvercinlik Vadisi, Derinkuyu, Kaymaklı, Özkonak Yeraltı Şehirleri, Ihlara Vadisi, Selime Köyü, Çavuşin, Güllüdere Vadisi, Paşabağ- Zelve belli başlı görülmesi gereken yerlerdir.Kayalara oyulmuş geleneksel Kapadokya evleri ve güvercinlikler yörenin özgünlüğünü dile getirirler. Bu evler 19. yüzyılda yamaçlara ya kayaların ya da kesme taştan inşa edilmişlerdir. Bölgenin tek mimarı malzemesi olan taş yörenin volkanik yapısından dolayı ocaktan çıktıktan sonra yumuşak olduğundan çok rahat işlenebilmekte ancak hava ile temas ettikten sonra sertleşerek çok dayanaklı bir yapı malzemesine dönüşmektedir. Kullanılan malzemenin bol olması ve kolay işlenebilmesinden dolayı yöreye has olan taş işçiliği gelişerek mimari bir gelenek halini almıştır. Gerek avlu gerekse ev kapılarının malzemesi ahşaptır. Kemerli olarak yapılmış kapıların üst kısmı stilize sarmaşık veya rozet motifleriyle süslenmiştir. Yöredeki güvercinlikler 19. yüzyılın sonları, 18. yüzyılda yapılmış küçük yapılardır. İslam resim sanatını göstermek açısından önemli olan güvercinliklerin bir kısmı manastır veya kilise olarak inşa edilmişlerdir. Güvercinliklerin yüzeyi yöresel sanatçılar tarafından zengin bezemeler, kitabeler ile süslenmişlerdir. Bölge şarapçılık ve üzüm yetiştiriciliği ile de ünlüdür. Kapadokya'yı eskiden ev olarak kullanıyorlardı.Bu yüzden şimdi kalıntılar çıkartılıyor. Bunlar tarihi eser olarak koruma altına alınıyor.Ve dünyanın en harika yerlerinden birisidir. [1]

Peri Bacaları, Dünyanın Yeni Harikaları Listesinde

Rehberlerin izlenimleriyle seçilen ve "Times" gazetesinde yayımlanan "Dünyanın Yeni 25 Harikası" listesinde Kapadokya, 5. sırada

İngiliz Times gazetesi, "Dünyanın Yeni 25 Harikası"nı seçti ve aynı adla bir liste yayımladı. Times gazetesinin listesinde Bolivya Salar de Uyuni'ndeki tuz düzlükleri birinci sırada yer alırken, listeye Türkiye'den de Kapadokya'daki Peri Bacaları girdi. Peri Bacaları beşinci sıradaydı.

Liste, dünyanın birçok yerine seyahat rehberi yayımlayan İngiltere'deki "Rough Guides" adlı yayınevi tarafından kuruluşunun 25. yıldönümü nedeniyle yayımlandı. Mekanların yanı sıra etkinliklerinde yer aldığı liste, seyahat rehberlerinin deneyimleri ışığında hazırlandı.

Çin'deki Yasak Şehir ile "Las Vegas'ın Cazibesi"nin de yer bulduğu listeye göre "Dünyanın Yeni 25 Harikası", şöyle:

  1. Bolivya'da Salar de Uyuni'deki tuz düzlükleri
  2. Avustralya'daki Uluru veya Alers Kayalıkları
  3. Mısır'daki Giza Piramitleri
  4. Amazon Nehri akıntısı
  5. Türkiye'de Kapadokya'daki Peri Bacaları ve mağaralar
  6. ABD'de Arizona'daki Büyük Kanyon
  7. Ürdün Çölü'ndeki taşlardan yapılan Petra şehri
  8. Peru'daki İnka kenti Machu Picchu
  9. Gaudi'nin İspanya'nın Barcelona kentinde bulunan "Sagrada Familia" (Kutsal Aile) Kilisesi
  10. Patagonya'daki Perito Moreno Buzulu
  11. Roma'daki Sistine Şapeli
  12. Himalayalar'da yürüyüş
  13. Kamboçya'daki Angkor Wat Tapınağı
  14. Venedik'teki kanal ve saraylar
  15. Sahra Çölü'nü deve kervanıyla geçmek
  16. Çin Seddi
  17. Zambia ve Zimbabwe'deki Victoria Şelalesi
  18. Belize Resif Bariyeri'nde kürekle gezinti
  19. Hindistan'daki Taç Mahal
  20. Meksika ve Guatemala'daki Maya kalıntıları
  21. Güney Pasifik'teki Easter Adası'nda bulunan taştan dev heykeller
  22. Mali'deki Büyük Cami
  23. Las Vegas'ın cazibeleri
  24. Çin'deki Yasak Şehir
  25. Paraguay ve Brezilya'daki dünyanın en büyük su bendi olan Itaipu [5]

Kaynaklar

[1] tr.wikipedia.org/wiki/Kapadokya
[2] www.tatilyerlerim.com/2008/08/kapadokya-peri-bacalari.html
[3] www.gezikolik.com/tr/Dogal_Guzellikler/Genel_Bilgiler/Turkiye/NEVSEHIR/Kapadokya/Peri_Bacalari/e_1915.aspx
[4] www.avanosevi.com/tr/kapadokya.html
[5] sezenselen.azbuz.com/blog/yazi/oku/5000000002135493/Peri-Bacalari





Bu sayfa hakkındaki son yorum:
Yorumu gönderen: biri, 23.05.2015, 16:21 (UTC):
aradığım şey yok

Yorumu gönderen: eylül, 05.05.2014, 12:29 (UTC):
çokkk güzel teşekkür ederimmm ... çok işime yaradıııı ...

Yorumu gönderen: esrr, 24.12.2013, 16:08 (UTC):
Hiç işime yaramadı! Aradığım şeyi anlatmamış

Yorumu gönderen: tuğba, 08.12.2010, 15:42 (UTC):
güzel

Yorumu gönderen: g, 07.12.2010, 17:26 (UTC):
d

Yorumu gönderen: simge çoban, 12.10.2010, 13:09 (UTC):
bu fotolar hariç çıkmıyor gıcık oldum

Yorumu gönderen: sanane, 10.10.2010, 14:59 (UTC):
ii gzl bilgiler IYYYYYYYYYYY

Yorumu gönderen: birisi, 08.05.2010, 14:22 (UTC):
ödeviMe hiç yardım etmediğiniz için teşekkürler

Yorumu gönderen: WXXVV, 06.01.2010, 22:17 (UTC):
Gerçekten çok güzel olmuş tebrik ederim....

Yorumu gönderen: burak mehmet ceran, 28.12.2009, 17:45 (UTC):
çok güzel valla ellerinize salık ve bereket



Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 36665120 ziyaretçi (102689500 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)
 
 

gizli

Bu site, en iyi Firefox ve Google Chrome tarayıcılarında ve 1024 x 768 ekran çözünürlüğünde görüntülenir.