Mandela Etkisi
 
mandela etkisi, mandela efekt

Mandela Etkisi

Hazırlayan: Akhenaton

Mandela Etkisi (ing. The Mandela Effect), çok sayıda insanın geçmiş olayların sahte anılarını ya da yanlış bilgileri paylaştığını ifade eden ve psikiyatride “konfabülasyon” olarak adlandırılan fenomene atıfta bulunan bir terimdir. Bazıları, bu sahte anıların paralel evrenlerden kaynaklandığını savunurken bazıları ise bu anıları “ortak hafıza”nın başarısızlığı olarak açıklamaktadır.[1]

Fiona Broome 2010 yılında bir blog yazarı olan Fiona Broome, eski Güney Afrika Cumhurbaşkanı Nelson Mandela’nın 1980’lerde hapis yattığı sıralarda öldüğüne inanıyorken aslında onun hala hayatta olduğunu öğrenmesi üzerine hayli şaşırmıştı. Broome, şöyle diyordu:

“Bakın, Nelson Mandela’nın hapishanedeyken öldüğünü düşünüyordum. Onun cenaze haberini, Güney Afrika’da onun için tutulan yası, hatta bazı şehirlerde çıkan isyanları ve dul eşi tarafından yapılan konuşmayı her ayrıntısıyla hatırlıyordum. Sonra onun hayatta olduğunu öğrendim.” [2]

Broome, bunun önce kişisel bir yanlış anı ya da bellek yanılgısı olduğunu düşündü. Ancak daha sonra Atlanta’da katıldığı Dragon Con kongresinde bunun böyle olmadığını, birçok insanın kendisi gibi bu “anı”ya sahip olduğunu keşfetti [2] ve Broome, ortak bir sahte belleği ve yaşanılan bu deneyimi tanımlamak için “mandela etkisi” terimini ortaya attı.[1]

Bazı fanatik Hıristiyanlar, bu deneyimlerin şeytanın bir işareti olduğuna, aldatılmakta olduğumuza ve büyük ölçekte illüzyonların yaratıltığına inanıyor. Bazıları ise devlet kurumlarının ve gizli güç gruplarının bizi kontrol altında tuttuğuna inanıyor.[3]

Örnekler

Çoğunluğun Yanlış Hatırladığı
Alternatif Zaman Çizgisi

Gerçekte Olan
Orjinal Zaman Çizgisi

miki mouse, miki fare, mandela etkisi, mandela efekt miki mouse, miki fare, mandela etkisi, mandela efekt

Miki Fare’nin giysisinde bir pantolon askısı var.

Miki Fare’nin giysisinin üzerinde hiçbir zaman pantolon askısı olmadı.

monopoli, monoply, mandela etkisi, mandela efekt monopoli, monoply, mandela etkisi, mandela efekt

Monopoly’nin maskotu olan zengin adamın gözünde bir mercek var.

Monopoly’nin maskotu olan zengin adamın gözünde hiçbir zaman mercek yoktu.

star wars, dark vader, mandela etkisi, mandela efekt star wars, dark vader, mandela etkisi, mandela efekt

Star Wars filminde Dark Vader, Luke’ye: “Luke, ben senin babanım.” diyordu.

Star Wars filminde Dark Vader, Luke’ye: “Hayır, ben senin babanım.” diyordu.

la vache, qui rit, mandela etkisi, mandela efekt

La Vache Qui Rit’in maskotu olan ineğin burnunda bir halka vardı.

La Vache Qui Rit’in maskotu olan ineğin burnunda hiç halka olmadı!

volks wagen, volkswagen, mandela etkisi, mandela efekt volks wagen, volkswagen, mandela etkisi, mandela efekt

Volkswagen logosundaki V ve W harfleri birleşiktir.

Volkswagen logosundaki V ve W harfleri birleşik değildir!

pikachu, pikachu, mandela etkisi, mandela efekt pikachu, pikachu, mandela etkisi, mandela efekt

Pikachu’nun kuyruğunda siyahlık vardı.

Pikachu’nun kuyruğunda hiçbir zaman siyahlık yoktu!

temel reis, popoye, mandela etkisi, mandela efekt temel reis, popoye, mandela etkisi, mandela efekt

Temel Reis’in sol kolunda dövme vardı.

Temel Reis’in iki kolunda da dövme var.

kitkat, kit kat, mandela etkisi, mandela efekt kitkat, kit kat, mandela etkisi, mandela efekt

Kitkat çikolatasının üzerinde Kit-Kat yazıyordu.

Kitkat’ın yazılışı hiçbir zaman Kit-Kat değildi.

star wars, cspo, mandela etkisi, mandela efekt star wars, cspo, mandela etkisi, mandela efekt

Star Wars filmindeki C3PO adlı robot, tamamen altın rengindeydi.

C3PO, tamamen altın renginde değildi. Sol ayağı griydi.[4]

Mandela Etkisi Hakkında Ortaya Atılan Teoriler

1. MKUltra Projesi

Steve Quayle, “Hagmann & Hagmann” raporunda Mandela Etkisi’nin iktidar ve güç sahipleri tarafından kasıtlı bir aldatmaca olduğunu iddia ediyor. O, tüm bu fenomenlerin temel alındığını bildiriyor:

“False memories which is an off shoot of the mind control MK Ultra experiments-alternate histories and shared memories which are being intentionally broadcast to change our perception of what’s real and what’s not-a virtual “devil’s mental playground.” [....] The U.S. military and intelligence agencies are spending vast amounts of money to program the brain and to be able to both read your thoughts and control them and or implant them.” [Türkçeye çevrilmeli][3]

MKUltra projesi, bilinçaltını kullanma ile ilgiliydi. Bu proje CIA’nın Bilimsel İstihbarat Bölümü’nde çalışılmaktaydı. Yani bildiğimiz CIA tarafından da kullanılmıştı. 1950’lerin başında başlayan çalışmalar, 1953 yılında resmi olarak kullanılmıştı. 1964’te bu alana olan ilgi çeşitli sebeplerden dolayı azalmış, 1967’de de tamamen yürürlükten kaldırılmıştır.

Program, özellikle meşruluğu konusunda tartışmalara yol açtı. Kendi denekleri olarak kasıtsız ABD ve Kanada vatandaşları kullanılan birçok yasadışı faaliyetlere giriştiler. MKUltra, insanlar üzerinde hipnotize, duygusal yoksunluk gibi yöntemlerle istediğini yaptırma, ağızdan laf alma operasyonuydu. LSD ve LSD gibi birden fazla kimyasal maddeyle yapılabilen bu deneye, sözlü taciz ya da cinsel taciz de eklenerek ABD’de işkence yöntemi olarak da kullanıldı.

MKUltra projesi, 44 kolej ve üniversitelerin yanı sıra hastaneler, hapishaneler ve ilaç şirketleri de dahil olmak üzere 80 kurum tarafından araştırıldı. Bu proje, zaman zaman CIA tarafından da kullanılıp geliştirilmeye çalışıldı. Proje kapsamında CIA, % 6’lık kesimini bu proje üzerine yoğunlaştırdı. Aynı şekilde CIA’nın %6 bütçesi MKUltra projesine ayrıldı.

1975’te ABD Kongresi’nin Kilise Komitesi ve Geral Ford komisyonu tarafından Amerika Birleşik Devletleri’nde CIA’nın aktivitelerini incelemek amacıyla kamunun dikkatine sunulması amacıyla MKUltra projesi hakkında soruşturma açıldı. Soruşturma, CIA müdürü Richard Helms’in 1973’teki bütün MKUltra raporlarının yok edilmesini emretmesi gerçeğiyle engellenmiş olmakla beraber Kilise Komitesi ve Rockefeller Komisyonu’nun soruşturmaları, görgü tanıklarının yeminli ifadelerine dayalıydı. Richard Helms’in yok etme emrinden çok az bir belge sağ kurtuldu.

1977’de, Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası senatoyla tartışmalara yol açtı. 2001’in Temmuz ayında MKUltra ilgili projeler resmen iptal edildi ve MKUltra projesi ile ilgili 20.000 belgenin bir bölümü ortaya çıktı. MKUltra projesi hakkında bazı sağ kalan belgeler, resmi olarak devlet sırrı statüsünden çıkarıldı.

MKUltra programı, 1945 yılında başlamış ve bu konuyla ilgili Joint Intelligence Objectives Agency (Ortak İstihbarat Ajansı) kurulmuş, bu kuruma doğrudan yetki verilmiştir. Çalışılan bazı bilim insanları, işkence ve beyin yıkama olarak tanımlanan suçlardan, bazıları da Savaş suçu, Nazi, Nazilik suçuyla yargılanmıştır.[5]

konfabülasyon, confabulation

2. Konfabülasyon

Konfabülasyon (confabulation), bellekteki boşlukları doldurmaya hizmet eden bir telafi mekanizmasıdır.[6] Başka bir deyişle konfabülasyon, insanın bir aldatma ya da kandırma niyeti olmadan kendisi ya da çevresiyle ilgili çarpıtılmış ya da yanlış anıların üretimine dayanan bir hafıza bozukluğudur.[7]

İnsan belleği, mükemmel bir aygıt değildir, hata yapma eğilimi gösterir. Aynı olayı birlikte yaşayan iki sağlıklı bireyde dahi, olayla ilgili hatırlanan ayrıntılarda (zaman, mekan, eşlik eden kişiler vb) farklılıklar oluşacaktır. Bellekte kayıtlı bir anımızla ilgili ayrıntıları hatırlamaya çalıştığımızda bazı noktalardan tam olarak emin olamayız.

Ne var ki, olayla ilgili bellekten geri çağırdığımız bilgilerin doğruluğunu, bellekte kayıtlı diğer bilgilerle karşılaştırır, ipuçlarını birleştirir ve en doğru sonuca varmaya çalışırız. Bunu yaparken anımsanan bilgileri gözden geçirir ve hatalı bilgileri ayıklarız. Belleğin doğru işleyebilmesi için ‘hatırlayamadığını hatırlamak’, yani hangi bilgilerin hatalı anımsanmış olabileceğini değerlendirebilmek çok önemlidir.[8]

Mandela, yalan haber, asparagas, fake news

3. Yanlış Bilgi Etkisi

Learning & Memory dergisindeki bir makaleye göre: Yanlış bilgi etkisi (ing. The misinformation effect), yanıltıcı bilgilere maruz kaldıktan sonra ortaya çıkan geçmişin belleğindeki bozulmayı ifade ediyor.[9] Bunun nedeni, zihnimizin telkine yatkınlığıdır. İnsanlara gördükleri olaylar hakkında yanlış yönlendirilmiş bilgi verildiğinde gerçek olay yerine, aktarılan bilgiyi anımsarlar.[10]

Günümüzde yazılı ve sosyal medyada reyting kaygısıyla birçok yalan haber üretilmekte, insanların ilgisini çekebilmek için sansasyonel haberler yapılmakta. Örneğin ünlü tiyatro oyuncusu Kenan Işık’ın 2014’te geçirdiği bir kazada beyin kanaması geçirmiş ve hastaneye kaldırılmıştı. 2 yıl boyunca yoğun bakımda tedavi gören ve 2 Kasım 2016’da aramızdan ayrılan ünlü sanatçı hakkında, -tedavi gördüğü bu iki yıl boyunca- sosyal medyada ünlü sanatçının ölümüyle ilgili onlarca asılsız haberler yayınlanmıştı.[11]

Fringe
Fringe dizisindeki alternatif gerçeklik sahnesi.

4. Paralel Evrenler

Fringe dizisini izleyenler hatırlayacaktır. Ajan Olivia Dunham, paranormal bir davada olay yerini incelerken iki tane kömürleşmiş ceset görmüştü. Oysa orada sadece tek bir ceset bulunmaktaydı. Aynı şekilde Ajan Broyles’in ofisini farklı bir konfigürasyonda görmüştü. Bu deneyimini Walter’le paylaştığında; Walter, Olivia’nın alternatif bir gerçekliğe kısa bir göz atış şeklinde gerçekleşen bir dizi genişletilmiş Deja Vu yaşadığı kuramını ileri sürmüştü.[12]

Bu kurama göre aslında Olivia’nın yaşadığı bellek yanılgısının sebebi, Deja Vu’ydu. Deja Vu hakkında onlarca tanım yapılsa da, aslında belleğimize bu sahte yaşanmışlık hissini veren şey, paralel evrende yaşayan ikizimiz ya da benzerimizle bizim aramızda bir tür anı transferi yaşanmasıydı.

Şimdi bu kuramı daha da genişletip bu olayı tek bir kişinin yaşadığını değil; birçok kişinin bu anı yanılgısına düştüğünü düşünelim. İşte Mandela Etkisi, tam olarak bunu tanımlıyor.[13]

Şimdi paralel evren ve alternatif gerçeklik tanımlarına kısaca göz atalım;

Paralel evrenler ya da diğer adıyla çoklu evrenler kuramı, kuantum fiziğinin en tartışmalı konularından biridir. Bu kuram, bizlere anlatıldığı gibi tek bir evren değil; sonsuz sayıda evrenin olduğunu varsayar.[14]

Kuantum mekaniğinden türetilen paralel evren kuramının farklı bir bakış açısına göre, maddenin aynı anda birden fazla kordinatsal alan içinde var olabileceği ön görüsüyle oluşturulmuş kavramsal Big Bang genişleme kuramına uygun bir alternatif sunmaktadır.[15]

Astronom Dr. Stuart Clarke, Guardian’a yazdığı makalede “Bu sonsuz evrenler, duyularımızın doğrudan algılayamayacağı çok yüksek sayıda boyutlarla yan yana duruyor. Her alternatif evren, gerçekliğin kendi farklı versiyonunu taşır.” diyor.[16]

alternatif gerçeklik, alternative reality
Yapılan her seçim, farklı bir alternatif gerçeklik doğurur.

İşte buna kuantum fiziğinde “alternatif gerçeklik” (ing. alternative reality) ya da “kuantum gerçeklik” adı veriliyor. Örneğin rüyalarımız, ya da oynadığımız oyunlardaki sanal dünya; birer alternatif gerçekliktir.

Örnek vermek gerekirse, bizim gerçekliğimizde Amerika’daki başkanlık seçimlerinde seçimi kazanan Donald Trump’ken alternatif bir gerçeklikte başka birisi seçimi kazanmış olabilir. Ya da başka bir alternatif gerçeklikte Osmanlı Devleti, yıkılmasına neden olan hataları yapmamış ve şu anda dünyanın süper gücü olabilir. Fringe dizisini ve dizideki diğer paralel evrende de 11 Eylül saldırılarının gerçekleştiğini, fakat bu saldırının İkiz Kuleler’e yapılmadığını ve İkiz Kuleler’in hala ayakta durduğunu hatırlayın...

Siz, şu anda hazırlamış olduğum bu yazıyı okuyorsunuz. Başka bir paralel evrende size tıpatıp benzeyen farklı versiyonunuz, televizyon seyrediyor ya da gazete okuyor. Daha başka bir paralel evrende ise daha farklı bir eylemi yerine getiriyor. Belki de klonunuz artık yaşamıyor.

İşte bu teoriyi savunanlara göre alternatif bir gerçeklikte Nelson Mandela, gerçekten de 1980’de ölmüştü ve o evrende yaşayan versiyonlarımızla bizler arasında bir anı transferi yaşandı. 2013 yılında Mandela gerçekten de ölünce bu iki birbirine zıt bilgi, bizi oldukça şaşırttı ve “Nelson Mandela zaten 1980’de ölmemiş miydi?” dedik kendi kendimize.

Rüyalarınızı düşünün. Rüyanızda yaşanan olaylara hafızanızın da adapte olduğunu. Kaybettiğiniz kişileri yaşıyor gördüğünüzde, bu bilgiyi, yani onun aslında vefat ettiğini hatırlamadığınızın, o kişiyi hayatta gördüğünüze şaşırmadığınızın nedenini uyandığınızda hiç kendinize sordunuz mu?

Neden uykuda başka bir hafızaya ve anılara, gerçeklikte ise daha başka bir hafızaya ve anılara sahibiz? Yoksa rüyalar da başka bir hafızaya -mesela paralel evrende yaşayan başka bir versiyonumuzun hafızasına- bağlandığımız bir merkez olabilir mi??? [17]

İlgili Videolar

Kaynaklar

[1] http://knowyourmeme.com/memes/the-mandela-effect (İngilizce)
[2] http://www.unmuseum.org/mandela.htm (İngilizce)
[3] http://www.nataliakuna.com/the-mandela-effect--alternate-universes.html (İngilizce)
[4] http://www.webtekno.com/mandela-etkisi-17-ornek-h22549.html
[5] https://tr.wikipedia.org/wiki/MKUltra_projesi
[6] Jacques Barbizet, “Human Memory and Its Pathology”, San Fransisco 1970, W.H. Freeman.
[7] http://www.aboywithawholeinhishead.info/2014/09/confabulation-conflation-acc-thinking.html (İngilizce)
[8] Dr. Duru Gündoğar ve Dr. Serpil Demirci, “Konfabulasyon (Masallama): İlgi Çeken Ancak Yeterince Bilinmeyen Bir Belirti”, Türk Psikiyatri Dergisi, Şubat 2007, s.176.
[9] http://www.express.co.uk/news/weird/763194/Mandela-Effect-Conspiracy-theory-paralle10l-universes (İngilizce)
[10] Prof Dr Süheyla Ünal, “Bellek Patolojileri”, https://www.researchgate.net/profile/Suheyla_Unal/publication/315831986_Bellek_patolojileri/links/58ea51880f7e9b978f840841/Bellek-patolojileri
[11] Akhenaton’un notu.
[12] http://www.ign.com/articles/2010/04/07/investigating-fringe-the-parallel-universe
[13] Akhenaton’un notu.
[14] http://www.nataliakuna.com/the-multiverse-parallel-universes-alternate-realities--multi-dimensions.html (İngilizce)
[15] https://www.turkcebilgi.com/paralel_gerçeklik
[16] https://www.theguardian.com/science/across-the-universe/2017/may/17/multiverse-have-astronomers-found-evidence-of-parallel-universes (İngilizce)
[17] Akhenaton’un notu.






Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 46134673 ziyaretçi (118649321 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)

gizli, gizli ilim, ilim, gizli ilimler