Mitokondri (Hücre Organelleri, Mitekondri, Mitochondrion)
 

mitekondrires, Mitochondrion, Mitokondri

Mitokondri (Mitekondri, Mitochondrion)

Mitokondri, hücre organellerinden biridir. Yunanca mitos (iplik) ve khondrion (tane) sözcüklerinden türetilmiştir.[1]

Mitokondriler, canlı hücrelerinin enerji santralleridirler. Dışarıdan aldıkları besinlerdeki kimyasal enerjiyi hücre içerisinde yüksek enerjili moleküllere dönüştürerek kullanılabilir duruma getirirler. Bir seri zincir reaksiyonları sonucunda ortaya çıkan ve hücrenin kullanabileceği nitelikteki enerji hammaddesi olan bu moleküller ATP (Adenozin tri fosfat'tır. Mitokondriler yuvarlak ya da elipsoid biçimlidirler.

Lipoprotein karakterde olan çift zarla sarılmışlardır. Bu zarlardan dışta olanı düzgün, içteki ise organelin iç kısmına doğru kompartımanlar oluşturacak biçimde girintili çıkıntılıdır. Raf – biçimindeki bu girintilere “Krista” adı verilir. Kristaların üzerinde enerji üretiminde görev alan enzimler mekanizmadaki görev sıralarına göre dizilmişlerdir. Dış kaynaklı enerji hammaddeleri bu enzimlerle reaksiyona girer ve sonuçta ATP molekülü oluşur. Mitokondrüerin çapları 0.5-7 mikron arasında değişir. Hücrelerdeki Mitokondri sayısı hücrenin fonksiyonuna göre de farklılıklar gösterir. Örneğin bir karaciğer hücresinde 1000-1600 kadar Mitokondri bulunduğu halde insan yumurta hücresinde yaklaşık 300.000 tane Mitokondri bulunur. Bitki hücreleri ise hayvansal kökenli hücrelere oranla daha az sayıda Mitokondri içerirler. Mitokondriler hücre bölünmesi sırasında yavru hücrelere eşit oranda dağılırlar. Kendi başlarına da çoğalabilme yetenekleri vardır.[2]

Boyları 0, 2-5 mikron arasında değişir. Şekilleri ise ovalden çubuğa kadar değişkenlik göstermektedir. Bazı hücreler tek bir büyük Mitokondri içerebilse de çoğunlukla büyük sayılarda bulunurlar. Sayıları hücrenin enerji ihtiyacına göre değişir. Özellikle kas ve sinir hücreleri gibi enerji ihtiyacı fazla olan hücrelerde çok sayıda Mitokondri bulunur.Bir karaciğer hücresinde sayıları 2500 civarına ulaşabilir. Bölünüp çoğalma özelliğine sahiptirler.

Mitokondriler, oksijenli solunum yapan ökaryotik hücrelerde bulunur. Prokaryotik hücrelerde ve memelilerin alyuvarlarında bulunmaz.

Mitokondri hücrede enerji üreten organeldir.

Mitokondrilerin büyüklük ve şekilleri bakterilerinkiyle benzerlik gösterir.Kendilerine ait ribozom, DNA ve RNA'ları vardır. Mitokondri ribozomları yaklaşık olarak bakteri ribozomlarının büyüklüğündedir.Mitokondriyal DNA bakterilerde olduğu gibi daireseldir.Tüm bunlar Endosimbiyoz Kuramını desteklemektedir.Endosimbiyoz Kuramına göre mitokondri bir aerob prokaryotun ökaryotik hücre içine girerek simbiyotik olarak yaşayamaya başlaması sonucu gelişmiş bir organeldir.

Mitokondriler kloroplastlar gibi çift zara sahip organellerdir. Mitokondride 4 kısım vardır.Bunlar dış zar, iç zar, zarlararası (periferal) bölge ve matriks'tir. Dış zar iç zara göre daha kalındır ve porin denilen taşıyıcı proteinler bulundururlar. Mitokondri içerisine girecek maddeler porinlerle alınırlar. İç zar dış zara göre daha seçici geçirgen yapıdadır. Dış ve iç zar arasındaki bölgeye periferal bölge adı verilir. İç zar mitokondri matriksine doğru girintiler yaparak "krista" denilen yapıları oluşturur. Kristalar kese, boru, tüpçük, zigzag gibi çeşitli şekillerde olabilirler.Kristaların mitokondri eksenine uzanma biçimleri genelde enine olmakla birlikte, boyuna ve çapraz olarak da olabilir. İç zar üzerinde solunumda görev alan ETS proteinleri bulunur. Bu sebeple enerji ihtiyacı fazla olan hücrelerin mitokondrilerindeki krista sayısı daha fazladır. İç zar üzerinde elementer partikül ( Racker partikülü) denilen yapılar vardır. Bu yapıların iç zarla bağlantılı olan bir sap bölgesi ve buna bağlı baş bölgesi vardır.Baş bölgesinde ATP sentezi gerçekleştiğinden bu bölgeye ATPozom ismi verilmektedir.[3]


Yapısı

LEWIS (1914) doku kültürü hücrelerinde bu organeli canlı olarak incelemiş, hareket ettiklerini ve biçim değiştirdiklerini belirlemiştir.

İlk olarak BENSLEY ve HOERR (1934) ultrasantrifüj yöntemi ile karaciğer mitokondrilerini izole etmeyi başarmış ve bu organel üzerinde yapılacak kimyasal incelemelerin yolunu açmıştır.

HOGEBOOM ve arkadaşları (1948) mitokondrilerin hücrede solunum merkezleri olduğunu göstermişlerdir.

Dış ve iç zar olmak üzere iki zar ile çevrelenmiştir. Zarlar çift katlı fosfolipit tabaka ve bunun içine gömülü proteinlerden oluşur; yapısal olarak hücre zarı'na benzer.

İç ve dış zarların farklı özellikleri vardır. Dış zar P oranında fosfolipitten oluşmaktadır ve çeşitli enzimler içermektedir. İç zar ise fosfolipidden çok proteinlerden oluşmuştur. Düzgün dış zar içinde, iç zar kıvrımlı yapısı ile geniş bir yüzey oluşturmaktadır. Bu kıvrımlara krista (cristae) denmektedir. Cristae, Latince tarak demektir. Kristanın üzerinde elektron taşıma sistemi enzimi bulunur. Ribozom, DNA ve RNA moleküllerinden oluşmuşlardır.

Mitokondrial (mitokondriye ait) matriks çeşitli enzimlerin yanı sıra ribozomlar ve küçük bir miktar da DNA molekülü barındırır. Bu da mitokondriyi bazı diğer organellerden ayırır. Mitokondrial matriksin bu tür özellikleri ökaryot hücre oluşumu ve mitokondrinin ilkel zamanlarda bir hücre organeli olarak nasıl oluştuğu konusunda çeşitli savlara neden olmuştur.[1]


Görevleri

Bu organeller, besin maddelerinin oksitlenip parçalanarak enerjinin açığa çıktığı yerlerdir. Metabolizma olayları yönünden çok aktif olan hücrelerde, ihtiyaç duyulan fazla enerjiyi sağlamak üzere çok sayıda Mitokondri vardır.[1]

Kaynaklar

[1] tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Mitokondri&diff=4076615&oldid=4076611
[2] www.saglik.im/mitokondriler/
[3] tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Mitokondri&diff=6531537&oldid=6531534





Bu sayfa hakkındaki yorumlar:
Yorumu gönderen: Mitokondri, 27.10.2015, 11:21 (UTC):
Yazıda tam belirtilmemiş ama vücutta en fazla mitokondri bulunduran hücreler en fazla enerji harcayanlardır. Bunların başında nöronlar(sinir hücreleri) , çizgili kas hücreleri ve üreme sistemindeki hücreler gelir.

Yorumu gönderen: bla bla bda, 23.09.2014, 17:32 (UTC):
en çok hangi hücrelerde bulunur mitekondri

Yorumu gönderen: caney, 19.08.2014, 18:28 (UTC):
hangi bitkiler mitokondrium denilen organın hasar görmesini engeller yada hasarı en aza indirir

Yorumu gönderen: ışık, 06.10.2010, 18:02 (UTC):
hangi hücrelerde mtokondri sayısı fazladır sorusuna cevap bulamadm bu yazılar işme yaramıyorr

Yorumu gönderen: Ali Asım Ersoy, 05.10.2010, 14:05 (UTC):
Ödevimde çok yardımcı olmadı ama neyse büyüyünce geçer..
zuhahahah

Yorumu gönderen: ahmet , 28.09.2010, 18:52 (UTC):
hangi hücrelerde mitokondri sayısı fazladır sorusuna cevap arıorum cevap verir misiniz

Yorumu gönderen: ceren, 31.03.2010, 16:44 (UTC):
çok teşekkürler ödevimin sorusuna çok yardımcı oldu.

Yorumu gönderen: tuğba, 24.03.2010, 08:25 (UTC):
çok güzel bır hazırlık olmamış



Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 36655799 ziyaretçi (102672454 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)
 
 

gizli

Bu site, en iyi Firefox ve Google Chrome tarayıcılarında ve 1024 x 768 ekran çözünürlüğünde görüntülenir.