Türklerin Kullandıkları Alfabeler
 

Türklerin Kullandıkları Alfabeler

Türk dilinin yazılmasında tarih boyunca çeşitli alfabelerden yararlanılmıştır. Bunlar: Göktürk alfabesi, Uygur alfabesi, Arap alfabesi, Latin Alfabesi ve Kiril Alfabesi'dir. Bunları örneklerle kısaca tanıyalım:

1. Göktürk Alfabesi

Göktürk alfabesi, bilinen ilk Türk alfabesidir. Eski bir Türk resim yazısından geldiği sanılan ve Türk yaşayışıyla ilgili bulunduğu anlaşılan bu alfabe, ayrık harfli olduğundan, sert yüzeylere kazılmaya elverişlidir. Yazılı edebiyatımızın ilk önemli ürünleri olan "Göktürk Yazıtları", bu alfabeyle yazılmıştır.

1893'te Danimarkalı bilgin Wilhelm Thomsen (Vilhelm Tomsen )'in çözüp okuduğu Göktürk yazısı 38 harfli olup sağdan sola yazılır; satırları yukarıdan aşağıya doğru iner.

ÖRNEK:

Yeni Türk harfleriyle: Üze Tengri basmasar, asra yir telinmeser, Türk budun, ilingin törüngin kim artatı?

Günümüz Türkçesiyle: Türk ulusu! Üstten gök çökmese, alttan yer delinmese (senin)ilini, töreni kim bozabilir?

2. Uygur Alfabesi

Uygur Türkleri, 8. yüzyıl ortalarında bağımsız bir devlet kurduktan sonra, ulusal yazılarını bırakıp Sogd alfabesinden alınma yeni bir yazı kullanmaya başladılar. 4'ü ünlü, 14'ü ünsüz olmak üzere başlıca 18 harfi bulunan Uygur Alfabesi, Türkçenin seslerini yazmaya elverişli değildi. Bununla birlikte atalarımız, bu alfabeyi oldukça uzun bir süre (15. yüzyıla dek) kullanarak geliştirmişlerdir.

Uygur yazısı, sağdan sola yazılır; satırları yukarıdan aşağıya doğru iner, harfleri bitiştirilebilir.Uygur alfabesinin önemli örüntülerinden ikisi, "Kutadgu Bilig" ile "Atabetü'l-Hakayık"tır.

ÖRNEK:

Yeni Türk harfleriyle: Ata bir, ana bir uyalar bu halk Tefavütleri yok öte öttise…

Günümüz Türkçesiyle: Bu ulus aynı ana babadandır, bireyleri eşittir; birinin ileri geçmesi üstünlük sayılmaz.

3. Arap Alfabesi

Arap alfabesi, gerçekte 28 harflidir Türk ve İran dillerinde bulunan “ç”, “j”, “p” seslerinin işaretleri katılarak harf sayısı 31'e çıkarılmıştır. Atalarımız, bugün bizde eski yazı diye de anılan Arap alfabesini, Araplardan daha çok işlemişler, bu yazıyla ölümsüz tablolar yaratmışlardır. Bu bakımdan Türk ulusu, yazıyı güzel sanatlar arasına sokan ulus olarak anılmaya hak kazanmıştır. Arap alfabesinin bizdeki ilk önemli ürünleri: "Kutadgu Bilig", "Divanü lügati't-Türk" ve "Atabetü'l-Hakayık"tır.

Bunlardan Kutadgu Bilig ile Atabetü'l-Hakayık Uygur alfabesiyle de yazılmıştır. Arap alfabesi, ünlülerinin eksikliği ve ünsüzlerinin çeşitliliği, sözcük başında, ortasında, sonunda değişirliği yüzünden Türkçenin seslerini yazmaya elverişli değildir. Yine bu yüzden kolay öğrenilemeyen bir yazıydı. Bu yazının kolay öğrenilir duruma getirilmesi için birlikte Tanzimat'tan sonra çeşitli çalışmalar yapıldı, ama bir sonuç alınamadı.

4. Latin Asıllı Türk Alfabesi

Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra ulusal eğitim önemle ele alındı.1 Kasım 1928'de çıkarılan bir yasayla Arap alfabesi kaldırıldı; yerine, Latin harflerinden kaynaklanan Latin asıllı Türk alfabesi getirildi.

Latin asıllı Türk alfabesine, Latin alfabesindeki “q”, ”x”, ”w” harfleri alınmadı. Buna karşılık dilimizdeki üç sesin karşılığı olan “ğ”, ”ı”, ”ş” harfleri eklendi. Yalnız Türkçe sözcükler düşünülerek oluşturulan yeni alfabe, dilimizin bütün seslerini verebilecek yeterliliktedir. Öğrenip öğretilmesi kolay olan bir alfabedir. Nitekim bu alfabenin kullanılmasıyla Türk toplumunda eğitim- öğretim yaygınlaşmış, uygarlaşma yolundaki çabalar hızlanmıştır.

5. Kiril Alfabesi

Yunan alfabesinden geliştirilen bu Rus alfabesi, soldan sağa doğru yazılır. Harflerinin çoğu, Latin alfabesindekiler gibidir. Bu alfabe, Sovyetler Birliği'ndeki Türklerce 1940'larda kullanılmaya başlandı. Yaklaşık elli yıl kadar kullanıldı. Sovyetler Birliği dağılınca Türkler, bu alfabeyi değiştirme yolunda çalışmalar başlattılar.

Azerbaycan Türkleri 1991 yılında Latin alfabesine dönme kararı aldı. Bu karar, ilkokullarda hemen uygulamaya konuldu. Öteki Türk cumhuriyetlerinde de bu konuda hazırlıklar yapılmaktadır.

KAYNAK BELİRTİLMELİ





Bu sayfa hakkındaki yorumlar:
Yorumu gönderen: Sevinc, 14.02.2016, 14:35 (UTC):
Merhaba. Ermenilerin asil br turk lakin bir cog kismi nesrani az kismi musluman olma faktini neden insanlardan saklarlar? Zaten qayip ne bulmak istersen Vatikan defterhanesine baka biilir. Neden Vatikan bunu saklar?

Yorumu gönderen: memet , 07.12.2010, 17:35 (UTC):
çok güzel



Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 36874535 ziyaretçi (103057010 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)
 
 

gizli

Bu site, en iyi Firefox ve Google Chrome tarayıcılarında ve 1024 x 768 ekran çözünürlüğünde görüntülenir.