Uyurgezerlik (Somnambulizm, Sleepwalking)
 

Uyur-gezerlik (Somnambulizm, Sleepwalking)

Uyur-gezerlik, uyku sırasında ortaya çıkan anlamsız, amaçsız karmaşık fiziksel hareketlerden olup Non REM parasomnilerdendir.[1]

Uyurgezerlik, yavaş dalga uykusu sırasında ortaya çıkan ani motor aktivite ile karakterizedir. Uykunun ilk saatlerinde, yaklaşık 10 dakika süreyle ortaya çıkar. Bu sırada hastanın uyandırılması güçtür ve tabloya amnezi eşlik etmektedir.[2]

Çocukluk çağında 5-10 yaş arasında görülmektedir. Seyrek olarak, erişkinlik dönemine kadar gecikebilir. Genellik ani başlayan motor bir hareket ardından uykuda yatakta oturma, kalkarak dolaşma, giyinme, kapıları açma gibi yineleyen davranışlar gözlenir. Genellikle uykunun ilk üçte birlik yavaş uyku döneminde görülür. Yaklaşık 10 -15 dakika sürerek kaybolur. Aile öyküsü belirgindir. Çocukları bu sırada uykudan uyandırmak güçtür. Çocuk kapıları açıp dışarı çıkmayı deneyebileceğinden güvenliği için sokak kapısı, balkon kapıları ve merdivenlerde önlem alınmalıdır. Seyrek olarak, kendine zarar verme ve anormal cinsel davranışlar görülebilir.[3]

Uyurgezerlik ve uykuda korku bozukluğu denilen bozukluk arasında yakın ilişki vardır. İki bozuklukta uykunun en derin evresi denilen 3. ve 4. evrelerinde ortaya çıkmaktadır. Bu iki bozukluğun birlikte görülmesi sıktır. Aile öyküsünde çoğunlukla ailede bir kimsede bu iki bozukluktan biri bulunmaktadır. Bu iki bozukluk çocuklukta daha sık görülür. Yetişkinlikte nadirdir. Beyindeki gelişimsel nedenlere bağlı olduğu düşünülmektedir. Bazı olgularda ateşli bir hastalıktan sonra görülmektedir. Yorgunluk, uykusuzluk, stresli dönemler nöbetleri tetikleyebilir veya arttırabilir. Çocukluktan sonra devam ederlerse veya yetişkinlikte başlarlarsa önemli ruhsal bozukluklar olabileceği düşünülmelidir. Bunamanın erken dönemlerinde de görülebilir. Bazı epilepsi nöbetlerinde, dissosiyatif kaçma denilen bozuklukta uyurgezerlik benzeri hareketler görülebilir. Bu bozukluklarla ayırıcı tanısının yapılması gerekir.[3]

Çocuk, uyku esnasında birden doğrulup kalkar, oda değiştirir, mutfağa gidip yemekleri dökme, bazen yeme gibi tam olarak amaca yönelik olmayan otomatik hareketlerde bulunur. Gözlerini bir noktaya diker. Yüzü donuktur.[4] Bazen yattığı odadan veya evden dışarı çıkabilir, camları açabilir, balkona çıkabilir; bu nedenle tehlikeli durumlar veya kazalar olabilir. Nöbet sırasında başkasının yönlendirmesi ile veya çoğunlukla kendiliğinden yatağına döner ve uyumaya devam eder. Ertesi günü olanları hatırlamaz.[5]

Uykusunda gezen çocuğun göz kapakları kısmen veya tamamen açıktır, engellere takılmadan yürüyebilir. Ayrıca kendisine söylenenleri duyar ve genellikle kendisine verilen emirlere uyar; yatması söylendiğinde yatağına döner.[6]

Genellikle boş anlamsız yüz ifadesi, etrafta bulunan objelere kayıtsızlık vardır. Hareketler amaçsız olmakla birlikte organizedir. Uyurgezerliği olan hastalarda uykuda konuşma sıklığının normal popülasyondan daha fazla olduğu bildirilmiştir. Hafifçe dokunma, isminin söylenmesi gibi çevresel uyaranlara cevap alınmaz. Hasta, genellikle yatağına geri dönüp uykuya devam eder. Nadiren agresif davranışlar ortaya çıkabilir. Uykusuzluk ve yorgunluk, uyurgezerlik epizodlarının sıklığını arttıran faktörler olarak bildirilmektedir.[2]

Yetişkinlerde görülenlerin çoğu, çocuklukta başlayıp devam eden olgulardır ve psikolojik faktörler rol oynamaktadır. Uyurgezerlikte ailesel yatkınlık belirgindir. Aile üyelerinin %80'inde uyurgezerlik ya da uyku terörü olduğu dikkati çekmektedir.[2]

Uyur-gezerlik, ilgi çekici bir hastalıktır. Genellikle uykuya daldıktan hemen sonra görülür. Uykunun ilk 1/3 lük döneminde ve NREM (Non REM) döneminde ortaya çıkar. Sıklıkla 10'lu yaşlara kadar görülür. Kişi, birden yataktan kalkara bazı otomatik hareketleri yapar. Bunlar yürüme, giyinme, tuvalete gitme, araba kullanma gibi hareketler olabilir. Altta yatan bir beyin patolojisi ileri sürülmüş olsa da herhangi bir bulgu saptanamamıştır.[7]

Edinburgh Uyku Laboratuarı'nda yapılan gözlemler, uyur-gezerliğin sanıldığı gibi gayet aheste ve romantik bir gece gezmesi olmadığını açıklıkla belirtmiştir. Hareketleri izlenen uyur-gezerler, uykunun bir bölümünde ani hareketler yapmakta, doğrulup yatağın içine oturmakta ve sonra hızla yataktan fırlamaktadırlar. Bu süre zarfında yapılan EEG kayıtları ise hastanın derin uykudan ayrılıp rüyalı uykuya geçmek üzere olduğunu göstermiştir.[8]

Zaten uykuda gezmenin gerçekleştiği an da bu geçiş süresidir. Farkında olmadan gece gezmesine çıkma adeti olmayanlarda bu süre uyurken yapılan birçok hareketin kaynağıdır. Küçük çocukların yataklarını ıslatmaları, kalkıp ağlamaları, bağın-nalan da bu süreye rastlar. EEG incelemeleri uyur gezerler ile söz konusu çocuklar arasında bir benzerlik gösterdiğinden uyur-gezerliğin gecikmiş olgunlaşmanın eseri olması da mümkündür. Tedavisi genellikle uykuyu derinleştiren ilaçlara dayanmaktadır.[8]

Uyurgezerliğin sebebi tam olarak anlaşılamamıştır. Uyurgezerliğin, uykunun yavaş göz hareketleri evresinde gerçekleştiği bulunmuştur. Bu nedenle yaygın bir şekilde inanılanın aksine, bir rüyanın harekete dökülmesi olarak yorumlanamaz, çünkü rüyalar, hızlı göz hareketleri (REM) evresinde görülür. Uyurgezerliğin, kişinin son zamanlarda yaşamış olduğu endişe uyandırıcı olaylardan veya yakın gelecekte gerçekleşmesini beklediği sıkıntılı durumlardan kaynaklandığı düşünülmektedir.[6]



Ne zaman doktora gitmelisiniz? Ara sıra görülen ve zararsız olan uyurgezerlik önemli değildir. Ancak çok sık olursa, tehlikeli davranışlar veya yaralanmalar başladıysa, çocuk büyüdüğünde de devam ediyorsa uyurgezerlik için doktora gitmelisiniz.[9]

Zihinsel rahatsızlıkların tedavisinde, psikolojik yöntemlerin işe koşulmasıyla kullanılan psikoterapinin, uyurgezerlik vakalarında yararlı olduğu düşünülmektedir. Bu yöntemin temel amacı, sözler aracılığıyla sıkıntılı bireylerin düşüncelerini, duygularını ve hareketlerini değiştirerek, dertlerini azaltmak ve hayattan çok zevk almalarını sağlamaktır.[6]

Uyurgezerlik sizin veya çocuğunuz için problem oluyorsa, şunları deneyebilirsiniz: Uyurgezerlik için ortamı güvenli hale getirin: yaralanmaları önlemek için tüm pencereleri, dış kapıyı kapatın ve kilitleyin. Elektrik kablolarını gece ayağının takılmayacağı yerlere gizleyin. Eğer çocuğunuzda uyurgezerlik varsa, çocuğunuzu ranzada yatırmayın. Keskin ve delici nesneleri ulaşabileceği yerlerde bırakmayın.

Çocuğunuz uyurgezerse, uyku günlüğü hazırlayın. Geceleri uyuduktan sonra kaç kez kalkıp evde dolaştığını not edin. Uyurgezerliğin başlayacağı zamanı tahmin edebiliyorsanız, 15 dakika önce çocuğunuzu uyandırın. Yaklaşık 5dakika uyanık kaldıktan sonra tekrar uyumasına izin verin.[9]

Doktorların tedavilerinin yanı sıra uyur-gezerlerin de kendilerine göre pratik önleyici tedbirleri vardır. Bazıları kollarını yatağa bağlayarak gezmek için doğrulurken uyanmalarını sağlamaktadırlar. Bazıları da uyku sırasında ani hareket yaptıklarında kendilerini uyandıracak bir tür emniyet kemerleri kullanmaktadırlar. Uyur gezerlerin gezme halinde iken uyandırılmalarının tehlikeli olduğu ölüme sebebiyet verdiği eski olduğu kadar yanlış bir düşüncedir. Etrafta dolaşan uyur gezerler. uyandırılmalarına sebep olsa bile, yavaş yavaş yataklarına götürülrnelidir.[8]

Malumunuz, hurafeler, Türk toplumunun vazgeçilmezleri arasındadır. Toplumumuzda uyur-gezerliğe cinlerin neden olduğu gibi yanlış bir kanı vardır. Yüksek eğitim almış anneler bile bu konuda dolduruşa gelip ‘Çocuğumuza cinler musallat oldu’ diyerek çocuğunu hocalara götürmeye, muska yazdırmaya kalkışabilmektedir. Dr. Leyla Alkaş, genellikle ailelerin uzman yardımı almadan evvel bu tarz yöntemlerin tümünü denediklerini anlatıyor. Muskanın işe yaramadığını anlayan ebeveyn, çocuğu hakkında daha da endişelenip durumu içinden çıkılmaz bir hâle getiriyor. Bu aşırılığın nasıl geri döndüğüne gelince; ebeveyn, panikleyip çok derin uyuyan çocuklarını uyandırmaya uğraşıyor, bir sürü soruya, uyarana maruz bırakıyor. Bu aşırı uyaran da ertesi gece sanki saat kurulmuş gibi olayın tekrar yaşanmasını sağlıyor. Ya da ailelerin uyurgezer çocuklarını hemen koyunlarına alıp uyutması da yanlış bir tutumdur. Bu tür durumlarda çocuğu yaşadıkları değil, anne babasının olaya verdiği tepki korkutup yaralamaktadır.[10]

Benzer bir yanlış inanış da uyur-gezerlerin hiçbir kazaya uğramadıklarıdır. Edinburgh Laboratuarı hastalarından 18 yaşında bir genç kız, uykuda yürümeye 4 yaşda başlamış ve ikinci kat balkonundan bahçeye düşmüştür. O günden beri korkudan sadece birinci katlarda yatabilmektedir.[8]

Birleşik Devletler’de 1846 senesinde, sevgilisini ekmek bıçağı ile yaralayıp, çalıştığı yeri ateşe veren Albert Tirrell’in avukatının, müvekkilinin ‘uyur-gezer’ olmasına dayandırdığı davayı kazanmasından sonra, dünyanın dört bir yanındaki davalarda, ‘uykudaki şiddet davranışları’ gündeme gelmiştir.[11] Uykusu sırasında kalkıp motosikletine binerek yola çıkan uyur-gezer adamın yaptığı enteresan kazanın ve mahkemenin adamı serbest bırakmasının yankıları İngiliz basınından daha henüz silinmiştir.[8]

Kaynaklar

[1] Dr. Hüseyin Per, "NON REM uykusu ile ilişkili parasomniler" (makale), Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bilim Dalı, Kayseri.
[2] Doç. Dr. Fuat Özgen, "Uyku ve Uyku Bozuklukları" (makale), Gülhane Askeri Tıp Akdemisi Psikiyatri Anabilim Dalı, Ankara.
[3] Adem Aydın, "Çocuklarda Uyku Bozuklukları", Pediatri Uzmanlık Akademisi Dergisi, cilt: 1, sayı: 1, Ocak-Mart 2013, s.18.
[4] http://mebk12.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/03/01/213620/dosyalar/2012_11/30113855_2c.pdf
[5] http://www.nirvanacocuk.com/cocuk-psikiyatrisi/uyku-bozukluklari/uyurgezerlik.pdf
[6] http://www.platformkitap.com/files/pdf/9789944455091.pdf
[7] Doç. Dr. Ümit Tural, "Uyku ve Bozuklukları" (ders notları), Kocaeli Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dalı.
[8] http://img.eba.gov.tr/609/6d2/ae9/4ee/913/7c4/4a0/878/0c2/936/486/019/1bb/1be/009/6096d2ae94ee9137c44a08780c29364860191bb1be009.pdf
[9] "Uyurgezerlik Kendi Kendine Geçer mi?", Tek Yıldız Gazetesi, 11 Şubat 2013, Pazartesi, s.1.
[10] http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-27472-184-hem-uyu-hem-gez-oldu-mu-simdi.html
[11] F. Süheyla Aliustaoğlu, Gökşen Yüksel, Sefa Saygılı, Gökhan Oral, "Bir Olgu Sunumu Eşliğinde REM Uykusu Davranış Bozukluğuna Bağlı Suç İşleme ve Suçun Adli Psikiyatrik Olarak Değerlendirilmesi", Düşünen Adam Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi 2012; DOI: 10.5350/DAJPN2012250111, 25:78-83.





Bu sayfa hakkındaki yorumlar:
Yorumu gönderen: Führer, 29.03.2015, 17:42 (UTC):
Tamam hersey guzelde bende uyurgezerim 16 yasimda olmama rağmen kendime zarar vermeyi dusunuyorum ara sıra uyurgezerken. Cinlerle alakası yok demissiniz ayni zamanda neden olduğunuda bilmiyoruz. Ben uyurgezerken ne olduğunu anlatiyim size biri beni bi yere çağırıyor mesela salon a ordan mutfağa ve evin dier odalarina gel diyor yani kısacası. ben din hocalarimdanda duymustum "uyurgezerlik diye bise yoktur cinler insanı cağırır kebdilerine" demistiler. İsin dinsel tarafinida ele almak lazim



Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 36817108 ziyaretçi (102957662 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)
 
 

gizli

Bu site, en iyi Firefox ve Google Chrome tarayıcılarında ve 1024 x 768 ekran çözünürlüğünde görüntülenir.