Vagon-Li Hadisesi
 

Tokatlıyan Oteli

Vagon-Li Hadisesi

Mustafa Müftüoğlu

Vagon-Li hâdisesi, milliyetimizin ana unsurlarından biri olan dilimizin muhafazası bahsinde unutulmayacak bir olaydır.

Bu münâsebetle hemen belirtelim ki, milletleri öldürmeyen, sapasağlam yaşatan kuvvetlerden biri de dildir. Silâhların kaybettiği bir istiklâli, dilin yeniden kazandığı; tarihte çok kereler görülmüştür. Ecdâdımız, lisânımızı gerektiğinde silahıyla da müdafaa ederek tam bir titizlikle korumuştur. Meşhur türkologlardan birinin dediği gibi;

«Türkler, ister gâlip, ister mağlup ve ister hâkim, ister mahkûm olsunlar, hiçbir zaman, hiçbir yerde dillerine olan bağlılıklarından dönmemişlerdir.»

Ecdâdımızın bu derin hassâsiyetine rağmen, zaman zaman dilimize ihanet edenler de olmuştur. Meselâ, şu an adı "büyük"e çıkan Midhat Paşa, Sultan İkinci Abdülhamid Hân'ın saltânatının ilk aylarında hazırlanan Anayasa'ya, İmparatorluğumuz dâhilindeki bütün gayritürk ve gayrimüslim unsurların kendi dillerini resmen kullanabileceklerine dâir bir madde koymuşsa da, Abdülhamid Hân, bu fecî maddeyi Anayasa metninden çıkarıp atmış ve böylece Midhat Paşa'nın melânetini önlemiştir.

Türkçe'nin muhafazası bahsinde Abdülhamid Hânın bir gayreti daha vardır, onu da kaydedelim: İran hükûmeti, 1900 yıllarında Azerbaycan'daki Türk mekteplerinde Türkçe tedrisâtı (eğitimi) yasaklamıştı. Bu Türkçe yasağının devam ettiği günlerde İran Şâhı Muzaffereddîn, resmî ziyaretle İstanbul'a gelmiş ve bu ziyaretten faydalanan Sultan Abdülhamid Hân, Azerbaycan'daki Türkçe yasağının kaldırılması hususunu Muzaffereddîn Şâh'la görüşerek temin etmiş, Şâh da daha memleketine dönmeden bir telgraf emriyle Türkçe yasağını kaldırmış, böylece Azerbaycan'da Türkçe tedrisât (eğitim), Abdülhamid Hân'ın gayretiyle ihyâ olunmuştur.

"Vagon-li Hâdisesi" de Türkçenin muhafazası bahsinde Türk gençliğinin şahlanışıdır ve şöyle cereyân etmiştir: Bilindiği gibi "Vagon-Li", Yataklı Vagonlar Şirketi'dir. Beynelmilel (uluslararası) bir şirkettir. Dünyanın pek çok yerinde olduğu gibi Türkiye'de de şubesi olan bir müessesedir. İşte bu şirketin İstanbul'da Beyoğlu Acentası'nda meydana gelen bir olay, Vagon-Li şahlanışına sebep olmuştur. Şöyle ki: 21 Şubat 1933 Salı günü, Vagon'Li'nin Beyoğlu Acentası'na müracaat eden (başvuran) bişr tüccar,  o günkü Ankara treni için bilet ister. Tüccara muhatap olan Naci Bey adındaki şirket memuru, o günkü trende boş yer olmadığını söyler. Bu arada şirketin Galata Acentesi'ne de telefon edilerek bilet olup olmadığı sorulur ve elbette ki bütün konuşmalar, Türkçe cereyân eder (gerçekleşir).

Naci Bey adlı memure, bu şekilde bir müşteriye bilet temini için uğraşırken, Acenta'nın müdürü, birden yerinden fırlar ve orada bulunan diğer memurlara Naci Bey'i göstererek sorar:

«Bu adam, böyle nece anırıp duruyor? Türkçe mi?»

Sonra memura dönerek bağırır:

«Burada resmî dilin Fransızca olduğunu bilmiyor musunuz? Size sopa ile mi hareket etmeli!»

Müdürün bu küstahça hareketine karşı Naci Bey;

«Ben, Türk'üm! Benim memleketimde resmî dil, Türkçe'dir. Hatta siz bile Türkçe öğrenmelisiniz!»

diye cevap verir. Müdür, bu cevap üzerine büsbütün küstahlaşır ve memura 10 lira (1933'te 10 lira, çok para...) nakdî ceza verir ve Naci bey, bu kez;

«Ne diye ceza veriliyor? Kendi memleketimde, kendi dilimi konuşmam, suç mudur?»

derken; müdür, kükrer ve:

«Sizi 15 gün için kovuyorum!»

deyiverir. Böylece Türkiye'de Türkçe konuştuğu için hakarete mâruz kalan memur, Acenta'yı terk eder. Bilâhare, diğer görevliler, müdürün yaptığı hareketin doğru olmadığını, arkadaşlarının Türkçe konuşmakta haklı olduğunu, verilen cezanın kaldırılmasını söylerlerse de küstah müdürün cevabı şu olur:

«Ya o gider, ya da ben!..»

Bu müessif (üzücü) olay, matbuata (basına) akseder ve ertesi günkü gazeteler, olayı tüm teferruatıyla yazar. O yıllarda üniversite gençliği, bütünüyle millî şuura sahiptir. Millî şuur sahibi bu gençler, meşhur Razgrad hâdisesine karşı ayaklanmış, Çanakkale Şehidliği için ilk teşebbüs, bu gençlerden meydana gelmiştir. Millî Türk Talebe Birliği'nde toplanan bu gençlerin başında, Demokrat Parti iktidarı yıllarında maarif vekilliği yapacak olan ve o yıllarda henüz Mühendis Mektebi talebesi olan Tevfik İleri gibi kimseler vardır.

Vagon-Li Acentesi'nde meydana gelen Türkçe'ye tecâvüz hâdisesi üzerine işte bu gençler, hemen harekete geçmiş ve toplanan muazzam bir gençlik kütlesi, Beyoğlu'na çıkarak sonradan adı "Konak" olan Tokatlıyan Oteli'ndeki Vagon-Li Acentesi önüne gelmişlerdir. O gün İstiklâl Caddesi, tamamen üniversite gençliği ile dolmuş ve Beyoğlu'nda hayat, felce uğramıştır! Acente önünde konuşan gençlerden biri;

«Dilimize saygı göstermesini bilmeyenleri affetmeyecek ve onları saygılı hâle getirmesini bileceğiz!»

demiş, bir ara gençlerden bir kısmı, acenteyi tamamen tahrip etmiş, bilâhare Vagon-Li'nin Galata Acentesi önüne gidilmiş ve tahripten orası da nasibini almıştır. Yüksek Tahsil Gençliği'nin Türkçe'nin muhafazası bahsinde gösterdiği bu hassasiyet, o günlerde bütün yurt çapında alâka uyandırmış ve bu olaydan sonra İstanbul'daki gayritürkler, vapur ve tramvay gibi nakil araçlarıyla umûmî yerlerde hep Türkçe konuşmak mecbûriyetinde kalmışlardır. "Vahon-Li Hadisesi"nin ertesi günü, 20'ye yakın genç yakalanmışsa da, bunlar, bilâhare serbest bırakılmışlardır.

Peki daha sonraki yıllarda ne oldu? Bu sorunun cevâbını da Necip Fâzıl Bey'in "Destan"ından okuyalım:

«Bir şey koptu benden, şey, her şeyi tutan bir şey:
Benim adım Bay necip, babamınki Fâzıl Bey!»
[1]

Kaynaklar

[1] Mustafa Müftüoğlu, "Yalan Söyleyen Tarih Utansın", Çile Yayınları, İstanbul, 1978. 3. baskı, c.III, s.327-329.





Bu sayfa hakkındaki yorumlar:
Yorumu gönderen: Ömer, 21.10.2010, 02:11 (UTC):
Fransiza bak turklere posta koymaya calisiyo entrasan bir tip benim dogu ulkesine gidip bruce lee ve chakie chan ile gures tutup sonra nargile icmeme benzemesede entrasan bir FRANSIZmis

Yorumu gönderen: Fatih ANTALYALIOĞLU, 14.10.2010, 11:13 (UTC):
ÇOK YAKINDA YİNE BİR Vahon-li vakası yaşanabilir ülkemizde



Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 36868175 ziyaretçi (103045450 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)
 
 

gizli

Bu site, en iyi Firefox ve Google Chrome tarayıcılarında ve 1024 x 768 ekran çözünürlüğünde görüntülenir.