Yüz Felci (Fasiyel Falsi, Paralysis of The Face)
 

Yüz Felci (Fasiyel Falsi, Paralysis of The Face)

Yüz Felci (Alm. Gesichtslahmung, Fr. Paralysie du visage, İng. Paralysis of the face), merkezi, beyin sapında olan yedinci kafa çiftinin (yüz siniri, fasyal sinir) çeşitli sebeplerle hastalanması neticesinde meydana gelen felç. Fasyal sinir (nervus facialis), orta kulakta oldukça uzun bir yol tâkip eder.[1]

Fasiyal palsi olarak adlandırılan yüz felci, yüz kaslarını etkileyen ve ani gelişen bir yüz zaafıdır. Beyinden gelen yüz hareketleri yapma emrinin 7. sinir (yüz siniri) tarafından kaslara iletilmesinde oluşan engellemeler bu hareketlerin yapılamamasına neden olur. Bu engeller çeşitli nedenlerle olabilir. Bunlar arasında Bell's palsi, Ramsay-Hunt sendromu, orta kulak iltihapları, sistemik hastalıklar, tümörel hastalıklar, travmalar ve ameliyatlar bulunmaktadır. Fasial sinirin paralizilerinin (felç) en sık rastlanan nedeni Bell's palsidir ve her yaşta görülebilmektedir. Kadın ve erkekleri eşit derecede etkiler ve yılın her zamanı görülebilir.[2]

Yüz hareketlerini (dudak, yanak, kaş,göz çevresi) yapmamızı yüz siniri (fasial sinir) aracılığı ile sağlarız. Beyinden gelen hareket emirlerini yüz siniri, yüz kaslarına ileterek istediğimiz hareketleri yapmamızı sağlar. Eğer beyindeki veya yüz sinirindeki bazı hastalıklar bu iletiyi engellerse yüz felci oluşur ve yüz hareketleri kısmen ya da tamamen ortadan kaybolur.

Yüz felci beyinle beyin sapı arasındaki veya beyin sapından yüz kaslarına kadar olan bölümdeki birçok hastalığa bağlı olarak gelişebilir. Beyin-beyin sapı arasındaki yüz felci nedenleri genellikle beyin kanamasına bağlıdır ve nöroloji bölümünde incelenirler. Bu nedenlerle oluşan yüz felcine merkezi yüz felci denir. Beyin sapından sonraki yüz siniri hastalıklarında oluşan yüz felcine ise periferik yüz felci denir.[3]

Yüz felci umûmîyetle soğuğa mâruz kalmakla ortaya çıkar. Sıcaktan soğuğa çıkmak, hava cereyanına mâruz kalmak gibi sebeplerle yüz siniri, kanal içinde kemik zarının ve sinir kılıfının şişmesi neticesinde sıkışır. Çok ağır zehirli madde ortaya çıkaran (hipertoksik) iltihaplar sırasında bizzat toksinlerin tesiriyle husûle gelen sıvı birikmesi, kapalı kemik kanalı içinde sinirin sıkışmasına ve buna bağlı olarak felcin meydana çıkmasına sebep olabilir. Diğer taraftan yüze gelen darbeler de kanal içinde komşu atardamarın kanamasından husûle gelen göllenmenin tazyiki; darbelerde veya cerrahî müdâhalelerde sinirin kesilmesi ve kopması, yüz felcine sebep olabilir.[1]

Yüz sinirinin çalışmamasının en belirgin bulgusu yüz hareketlerinin azalması veya kaybolmasıdır. Kaş kaldırma, göz kapama, diş gösterme, gülme, yanak şişirme gibi hareketler bozulur. Bunun dışında gözyaşı azalması, tükürük salgısının azalması, tat duyusunun bozulması, gürültüye duyarlılık artışı gibi bulgularda bulunabilir. Yüz felcini yapan asıl sebebe göre ilave bulgular görülebilir.[3]

Yüz felcinde hasta olan tarafta yüz hatları siliktir. Yüz, ifâdesizdir. Hareket ettirilmek istendiğinde o taraf kas ve alın derisi hareket etmez. Göz kapağı kapanmaz. Teneffüs esnâsında burun kanadı diğer taraf gibi açılıp kapanmaz. Islık çalmada hava felç olan taraftan kaçar, dudaklar büzülmez. Ağızda sağlam tarafa doğru kayma görülür.[1]

Yüz felci geçiren hastalarda, kulak kemiğinin içinde uzun bir seyri olan siniri etkileyebilecek bir kulak hastalığı bulunmadığından emin olunması için bir KBB Hastalıkları uzmanının muayenesi gerekir. Bazı hastaların aynı zamanda bir Nöroloji uzmanı tarafından da muayenesi gerekebilir.

Yüz felcinin daha nadir olarak rastlanan başka nedenleri de vardır: kulak iltihapları, tümörler, sinir yaralanmaları gibi. Belli bir nedenin saptanamadığı yüz felçlerinde kendiliğinden iyileşme olursa da, bazı hastalarda sekelli iyileşme, hatta iyileşmeme riski de vardır ve tedavinin hedef grubu bu gruptaki hastalardır. Yüz felcinin tedavisi felcin oluşma nedenine, süresine ve şiddetine göre genellikle her hastada farklı bir planlama gerektirir ve aynı durum için farklı tedavi alternatifleri bulunabilir.[4]

Muayenede ilk göze çarpan hastanın yüz hareketlerini yapamamasıdır. En sık yüz felci nedeni olan Bell paralizisinde başka bulgu yoktur. Ancak diğer sebeplerde ilave bulgular olabilir. Bunlar arasında dış kulak yolunda lezyonlar, orta kulak iltihabı bulguları, diğer nörolojik bulgular sayılabilir. Orta kulak iltihabı veya bir orta kulak tümörü yoksa kulak muayenesi normal görülür.[3]

Yüz felci, kişiden kişiye çok farklı bir şekilde kendini gösterir. Bazen çok hafif olur ve kişi gülünce ancak ancak yüz felci anlaşılır.Bazen de ağzın bir kenarı sarkar ve kişinin sürekli ağzından salgılar akar. Ağzın iki tarafında aynı anda felç çok nadiren görülür. Buna ek olarak daha ağır rahatsızlıklarda ortaya çıkabilir.

Örneğin: Yemek yerken yutkunamama veya yemeği ağızda tutamama gibi durumlar, göz ve ağızda kuruma hissi görülebilir. Bu rahatsızlıklar kendiliğinden iyileşebileceği gibi, ömür boyu öylede kalabilir ya da kötüleşebilir. Çevre sinir sistemi nedeniyle yüz felci oluşmuşsa kişi alnını karıştıramaz ve gözünün yanlarını kapayamaz.Şayet beyin merkezindeki rahatsızlık nedeniyle yüz felci oluşmuşsa alnını kırıştırabilir, gözlerini bazen yandan kapatamaz ve rahatsızlıklar kol ve ellere kadar uzanabilir

Yüz felci ilerlerse yemek yerken kişinin gözleri yaşarabilir ve buda sinir hücrelerinin tükürük bezeleri yerine göz bezelerini uyarması nedeniyle olur.[5]

Felcin sebebi bilindiği takdirde buna uyan tedâviye süratle geçmek lâzımdır. Soğuktan dolayı olduğu düşünülen yüz felcinde hastanın soğukla alâkası kesilmelidir. İki hafta müddetle hastanın yıkanması, üç hafta süreyle dışarı çıkması yasaklanır. Günde 2 grama kadar salisilat (aspirin), 30 mgr kortizon (prednizolon) verilir. B grubu vitaminler de tedâviye eklenir. 10 günlük sıkı tedâviden sonra fizik tedâvi usulleri denenir. Yüze sıcak havlu konur. Elektronik akupunktur, kulağın bir santimetre altındaki ve dudak ile üst kulak kepçesinin başladığı yer arasındaki hayali doğrunun tam ortasındaki akupunktur noktalarına sabah, akşam 5’er dakika uygulanırsa bu safhada çok faydalı olur.

Had orta kulak iltihâbı esnâsında meydana gelen yüz felcinde orta kulak iltihâbının tedâvisiyle birlikte vitamin ve kortizon verilir. Müzmin orta kulak iltihâbı sebebiyle olanlarda ameliyat gerekir. Darbeye bağlı ezilme ve kesilmelerde, saha, cerrâhî mikroskop altında açılarak yüz siniri açığa çıkarılır, tazyik kaldırılır, kesik sinir uçları bulunarak birleştirilir [1]


Yüz Felci, Nerededir?

Beyin ile beyin sapı arasında yüz sinirini oluşturacak lifler karışık bir şekilde gelir. Bu bölüm daha çok Nöroloji ile ilgilidir. Beyin sapından sonra yüz siniri kıvrımlı bir yol izler. İç kulak yolundan geçerek, orta kulağında çevresini dolaşır ve kulak arkasından doğru birkaç dal halinde yüz kaslarına ulaşır. Yüz kaslarına ulaşmadan önce kulak önündeki tükürük bezinin içinden geçer. İç kulak yolundan geçerken işitme siniri ile birlikte bulunur. Yolu boyunca bazı dallar verir ve bu dallar çeşitli görevler yaparlar. Gözyaşı bezinin salgısını, çene altındaki tükürük bezlerinin salgısını ve dilin tat hücrelerinin görev yapmasını da yüz sinirinin dalları sağlar.

Periferik yüz felci yapabilecek bir çok sebep vardır:

  1. Bell Paralizisi: En sık görülen yüz felci nedenidir. Nedeni aslında kesin değildir. Yüz sinirinin iç kulak çevresindeki bir bölümünde iltihap oluştuğu düşünülmektedir. Soğuk ve rüzgara maruz kalmanın etkili olduğu bilinmektedir.Sinirin fonksiyonunun kaybolması dışında bir bulgu yoktur. Başka nörolojik bulgu olmamasıyla teşhis konur. Genellikle tam olarak iyileşir.
  2. Ramsay-Hunt Sendromu: Virüslerin neden olduğu bir hastalıktır. Bell paralizisindeki bulgulara ilave olarak ağrı ve dış kulak yolunda bazı lezyonlar vardır. Tam iyileşme oranı Bell paralizisine göre biraz daha azdır.
  3. Orta Kulak İltihapları: Çocuklarda akut orta kulak iltihabı büyüklerde de kronik orta kulak iltihabı çevresindeki kemiği eriterek ya da mevcut açıklıklardan ulaşarak yüz sinirine ulaşabilir ve yüz felci yapabilir.
  4. Sistemik Hastalıklar: Şeker hastalığı, hipertansiyon, nörit(sinir iltihabı), vitamin eksikliği gibi vücudun diğer bölgelerini de ilgilendiren hastalıklar.
  5. Tümöral Hastalıklar: Yüz sinirinin kendisinde veya yolu boyunca geçtiği bölgelerdeki tümörler de yüz felci yapabilirler. Bu sinirler iyi ya da kötü huylu olabilirler. Yüz siniri, kaslara gitmeden önce kulak önündeki tükürük bezinin içinden de geçtiği için, bu tükürük bezi tümörleri de yüz felci yapabilir.
  6. Travmalar: Kulak çevresine veya yüze gelen travmalar (darbeler) yüz sinirini hasara uğratarak yüz felci yapabilirler.
  7. Ameliyatlar: Kafa içinde, kulakta veya tükürük bezinde başka sebeplerle yapılan ameliyatlar sırasında yüz siniri yaralanabilir.[3]

Ne Gibi Tetkikler Yapılır

En sık görülen Bell paralizisi için muayenede başka bir hastalıktan şüphelenilmiyorsa genellikle bir tetkik yapılmaz. Ancak tedavide verilen ilaçların yan etkisi olarak tansiyon ve şeker yükselmesi olabildiği için tansiyon ve açlık kan şekeri ölçümleri yapılabilir. Genel olarak yapılabilecek tetkikler şunlardır:

  1. Açlık kan şekeri, tansiyon, kolesterol ölçümleri
  2. Kafa içinde veya tükürük bezi tümörlerinden şüpheleniliyorsa bilgisayarlı tomografi veya manyetik resonans
  3. İşitme testleri
  4. Gözyaşı miktarının test edilmesi (schirmer testi)
  5. EMG
  6. Elektrofizyolojik testler adı verilen ve sinir ileti hızını yada sinirin hastalanma yüzdesini göstermeye yarayan testler (Bu testler özellikle tedavi için ameliyat düşünülüyorsa uygulanır).[3]

Teşhis, Nasıl Konur?

Çevre sinir sistemi (perifer) nedeniyle felç söz konusu ise gözün biri sürekli açıktır ve tam kapanmaz ve ağzın bir yanı sürekli sarkıktır.Hastanın durumunun tam anlaşılması için kişinin dişlerini tam göstermesi, ağzını büzerek öne doğru çıkarma, burnunu sağa sola oynatma, alnını kırıştırma, gözleri kapama ve tat alma denemeleri yapılır.Tat alama denemesi için dört ana grupta: tatlı, tuzlu, ekşi ve acı besinlerin tadına bakılır. Yüz felcinin sebebinin virüs, bakteri veya başka nedenlerden mi olduğu uzman doktorlarca yapılan testlerle teşhisi konur.[5]

Yüz Felci teşhisi hastanın yüz hareketlerinin bozulduğunun görülmesi ile konur. Ancak önemli olan asıl sebebin ne olduğudur. Bunu araştırmak için şüphelenilen duruma uygun tetkikler yapılır ve bir hastalık bulunursa onun tedavisi yapılır. Eğer ilk muayene sırasında yüz felci dışında bir bulgu bulunmadıysa kan şekeri ve tansiyon ölçümleri yapılır ve Bell paralizisi olduğu düşünülerek tedaviye başlanır. İlaç tedavisi ile geçmeyen veya tekrar eden durumlarda özellikle bilgisayarlı tomografi veya manyetik resonans gibi tetkikler başta olmak üzere araştırmalar yapılabilir.[3]

Bell's Palsinin Özellikleri

Yüz felci ilerleyici bir hastalıktır ve maksimum şiddetine birkaç saat ya da günde gelir. Sıklıkla soğuk ve rüzgar sonrasında gelişen bir hastalıktır. Bir iki gün öncesinde kulak arkasında ağrı oluşur. Patofizyolojisinde fasiyal sinirin ödemi yatar ve sinir şişmiştir. Yüzün bir tarafında yüz ifadesinin tüm kasları güçsüzleşir ya da tamamen etkisiz olur. Mimik hareketleri istendiği gibi yapılamaz. Göz kapakları kapanamaz, dudak kenarı düşer ve alın da kırıştırılamaz. Hastada herhangi bir duyusal kayıp olmamasına rağmen hissizlik belirtilebilir. Bazı hallerde (korda timpani tutulumu) tat alma kaybı; stapedius kası tutulumuna bağlı olarak hiperakuzi (sese hassasiyet) oluşabilir. İstemsiz gözyaşı (timsah gözyaşları), Bell fenomeni (göz kapatmaya çalışırken göz küresinin yukarı kayması), göz kapatamamaya bağlı korneada tahriş görülür. Felçli tarafta yiyecek ve içeceklerin dışarı düşmesi de görülmektedir.[2]

Tedavi

Hastaların gibi bir oranı 2-3 haftada iyileşir. Bunlar haricinde 'luk kısmın iyileşmesi bir yıla kadar sürebilirken 'luk kısım ise iyileşemez ve yüzde sinkinezi gelişir. Tedaviye hastalık başlangıcından sonra en kısa sürede başlanması iyileşmeyi hızlandırmaktadır. Bell's palside ilaç tedavisi uygulanmaktadır. Hastanın mevcut başka hastalıkları da varsa bunlar da göz önüne alınmalıdır. Göz kapakları kapanacak şekilde göz ve göz damarlarının korunması gereklidir. Bunlara ek olarak yüz kasları üzerine masaj yapılması, sıcak uygulamaları, yüz kaslarını hareket ettirmek için sakız çiğnenmesi de yararlı olabilmektedir. Ne zaman yapılacağı kesin olmamakla birlikte ameliyat da bazen yapılabilmektedir ancak buna durumun iyice değerlendirilmesinden sonra karar verilmelidir. Göz kapatabilme ve tat alma duyusunun geri gelmeye başlaması hastalığın seyrine dair iyi birer işarettir.[2]

Yüz felcinin tedavisi de yine sebebe göre yapılır. Bell paralizisinde tedavi ilaç tedavisidir. Hastanın diğer hastalıkları izin verirse (tansiyon, şeker yüksekliği veya mide problemleri) kortikosteroidler ve B vitamini ilaçlar verilir. Buna ilave olarak mide için ilaçlar, göz kurumalarını önlemek için yapay gözyaşı veya antibiyotikli kremler verilir. Hastanın dikkat etmesi gereken durumlar olarak yüz kasları üzerine masaj yapılması, sıcak uygulamaları, yüz kaslarını hareket ettirmek için sakız çiğnenmesi sayılabilir. Ramsay-Hunt sendromunda ilave olarak virüslere karşı da ilaç verilir. Eğer yüz felcinin başka bir sebebi bulunursa bu hastalık ilaç ya da ameliyatla tedavi edilir. Bu tedaviler o hastalıkla ilgili bölümlerde anlatılmıştır. Örneğin iç kulak tümörleri veya kronik orta kulak iltihaplarına bağlı yüz felçleri ameliyat gerektiren hastalıklarken, akut orta kulak iltihabına bağlı yüz felci kulak zarını çizmek ve antibiyotik ile tedavi edilir.

Ameliyat Gerekli midir?

Yüz felcinin bazı sebepleri ameliyat gerektirir. Yukarıda da bahsedildiği gibi tümör (kafa içinde veya tükürük bezlerinde), kronik orta kulak iltihapları ameliyat gerektirir. Ancak genellikle ilaçla tedavi edilen Bell paralizisi gibi hastalıklarda bazen ameliyat gerektirir. Ne zaman ameliyat gerektiği kesinlik kazanmış bir konu değildir. Buna karar verirken ilaca ne derece yanıt alındığı, yüz felcinin derecesi, Elektrofizyolojik testlerin sonuçları ve başlangıçtan beri geçen zaman dikkate alınarak karar verilir. Bu karar doktorunuz tarafından uygun şekilde alınacaktır.

Ne Gibi Ameliyatlar Yapılmaktadır

Yüz felci sebebine göre değişik ameliyatlar yapılmaktadır. İç kulak tümörlerinde kafa kemiklerini açarak ya da kulak arkasından girerek tümör çıkartılmaya çalışılır. Bazı iç kulak tümörlerinde henüz yüz felci gelişmemişse de ameliyat sonrası oluşabilir. Yüz sinirinden kaynaklanan bir tümör varsa tümörle beraber sinirin bir kısmı da çıkarılır. Geride kalan sinir kısmı onarılmaya çalışılır ancak bunu için bazen başka sinirleri yüz sinirleriyle birleştirmek gerekebilir. Kronik orta kulak iltihaplarına bağlı yüz felcinde orta kulaktaki iltihap temizlenir ve yüz sinirini saran kılıf açılarak iltihabın temizlenmesi sağlanır. tükürük bezi tümörlerine bağlı yüz felcinde tükürük bezi ile beraber yine sinirin tümörle tutulan kısmı da çıkarılır. Bell paralizisi veya Ramsay-Hunt sendromundaki yüz felcinde ilaç tedavisinin sonucuna göre eğer ameliyat gerekirse genellikle yapılan işlem kulak arkasından girilerek sinire ulaşmak ve etrafındaki kılıfı açmaktır.

Yüz sinirinin ilaçla ya da ameliyatla tedavi edilemeyeceği görüldüğünde bazı yardımcı ameliyatlar yapılır. Bunlar arasında başka sinirlerle hareket eden kasların yüze transferi, başka sinirlerin yüz sinirine birleştirilmesi, göz kapaklarına altın ağırlık yerleştirilmesiyle gözlerin kapanmasının sağlanması gibi ameliyatlar yapılabilir.

Fizik Tedavi Gerekli midir?

Yüz kaslarına fizik tedavi yöntemlerinin uygulanması yüz sinirine yeniden fonksiyon kazandıran yöntemler değildir. Ancak özellikle uzun süren yüz felçlerinde yüz kasları hareketsizlikten güçsüzleşirler ve daha sonra yüz siniri çalışsa bile yüzde asimetri ve güç kaybı olabilir. Bu nedenle hastanın kendi kendine uygulayabileceği masaj ve sakız çiğneme dışında fizik tedavi uygulanması önerilmektedir.[3]

Kaynaklar

[1] Yeni Rehber Ansiklopedisi, "Yüz Felci" maddesi, İhlas Yayınevi, İstanbul 1994, c.20, s.288.
[2] Prof. Dr. Safiye Bilgin, "Yüz Felci", www.safiyebilgin.com/yuz_felci.htm
[3] www.supermeydan.net/forum/forum501/thread4981.html
[4] www.irfanyorulmaz.com/disease/pfp.htm
[5] www.yuzfelci.net/index.php?option=com_content&task=view&id=75&Itemid=57



Bu sayfa hakkındaki yorumlar:
Yorumu gönderen: serpil, 01.06.2010, 14:07 (UTC):
4 buçuk yıl önce sağ temporal bölgeden ateşli silah yaralandım 60 gün yoğun bakımda kaldım ve o günden sonra yüz hareketlerimi yapamaz konuşamaz hale geldim lütfen bana yardımcı olun



Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 36928139 ziyaretçi (103155381 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)
 
 

gizli

Bu site, en iyi Firefox ve Google Chrome tarayıcılarında ve 1024 x 768 ekran çözünürlüğünde görüntülenir.