Dogu Adige Alfabesi (Kadarbey)
 

Doğu Adığe Alfabesi (Kadarbey)

Kitap

Harfi

El

Yazısı

Türkçe Okunuşu
Örnek Sözcükler
А аА аA (uzun)адакъэ horoz; адэ baba; ар o; абдж cam; ауэ fakat; ахъшэ para
Э эЭ эA-E arası экзамен sınav; анэ anne; банэ diken; мэжэлIэн acıkmak
Б бБ бBбэ çok, bol; бажэ tilki; бзу kuş; бзэ dil; бжэ kapı; бжьэ arı
В вВ bVвагъуэ yıldız; вакъэ ayakkabı; вы öküz; вэн kaynamak
Г гГ гİnce Ğ гын barut; гыбзэ beddua; гыз inleme; жыг ağaç; лъагэ yüksek
ГУ гуГУ гуGUгу kalp; гугъэ umut; гущэ beşik; джэгу düğün, oyun; нэгу yüz
Гъ гъГъ гъKalın Ğ гъэ yıl; гъатхэ ilkbahar; гъэр esir; гъыбзэ ağıt; гъын ağlamak
Гъу гъуГъу гъуKalın ĞUгъуджэ ayna; гъунэгъу komşu; гъуэгу yol; гъущI demir
Д дД д, gDдэ biz; ceviz; дыдж acı; дахэ güzel; дыгъэ güneş; дагъэ yağ
Дж джДж джCджанэ gömlek; джэд tavuk; джэдыкIэ yumurta; джэду kedi
Дз дзДз дзDZдзэ diş; ordu; дзыгъуэ fare; дзын atmak; бадзэ sinek
Е еЕ еE, YEе kötülük; езы kendi (si); емыкIу ayıp, uygunsuz; ефэн içmek
Ё ёЁ ёYO(Sadece Rusça sözcüklerde) ёлк yılbaşı çamı
Ж жЖ жJжей uyku; жэм inek; жэщ gece; жыжьэ uzak; жэн koşmak
Жь жьЖь жьKalın J жьэ ağız; жьакIэ sakal; жьауэ gölge; жьы yaşlı, eski; rüzgar
З зЗ зZзы bir; закъуэ yalnız, tek; зауэ savaş; захуэ doğru; мазэ ay
И иИ иİ, Yİин büyük; и sekiz; из dolu; илъэс yıl; иджы şimdi; икIи ve
Й йÛ йYбей zengin; дэжьей fındık; бий düşman; йофэ içiyor
К кК кKкласс sınıf; компот komposto; кино sinema; кран vinç; musluk
Ку куКу куKUкуэд çok; куэ kalça, but; куу derin; курыт orta; хьэку fırın
КI кIКI кISert ÇкIыхь uzun; кIэ kuyruk; son; кIапсэ ip; пкIэлъей merdiven
КIу кIуКIу кIуSert KUкIуащIэ güç, kudret; кIуэцI iç; кIуэн gitmek; щакIуэ avcı
Къ къКъ къKalın Kкъабзэ temiz; къыр kayalık; къафэ dans; къэкIуэн gelmek
Къу къуКъу къуKalın KUкъуэ oğul; къуажэ köy; къуэш erk. Kardeş; мэкъу ot
Кхъ кхъКхъ кхъKalın Kкхъэ mezar; кхъыIэ lütfen; кхъапIэ kepek; mezar yeri
Кхъу кхъуКхъу кхъуKalın KUкхъухь gemi; кхъуэ domuz; кхъуей peynir; шIакхъуэ ekmek
Л лЛ лLлы et; лэгъуп kazan; лэч boya; лэныстэ makas; мыл buz
Лъ лъЛъ лъLHлъы kan; лъашэ topal; лъэпкъ soy; halk; лъакъуэ ayak
ЛI лIЛI лISert LHлIы adam; koca; лIыкIуэ elçi, aracı; лIэн ölmek; плIы dört
М мМ мMмафIэ ateş; мэл koyun; мэз orman; мащIэ az; мывэ taş
Н нН нNнэ göz; нобэ bugün; нысэ gelin; yenge; нащэ salatalık; нэф kör
О оО оOоперэ opera; офицер subay; бо ahır; сокIуэ gidiyorum
П пП пPпсы su; пэ burun; псэ can; ruh; пхъэ odun; пэж doğru
ПI пIПI пISert PпIэ yatak; пIалъэ süre; пIащэ iri; лъапIэ pahalı; değerli
Р рР рRрадио radyo; рецепт reçete; рентген röntgen; иджыри henüz
С сС сCсэ ben; bıçak; сымаджэ hasta; сабэ toz; сыт ne; саугъэт hediye
Т тТ тTтхьэ tanrı; тебэ tava; тху beş; тхылъ kitap; тхьэкIумэ kulak
ТI тIТI тISert TтIы koç; тIэкIу biraz; тIу iki; тIорысэ eski, yaşlı; нтIэ evet
У уУ уU, VUунэ ev; уэ sen; уэщ balta; уэс kar; уэшх yağmur; уэрэд şarkı
Ф фФ фFфэ siz; deri; фыз kadın; фошыгъу şeker; фо bal; фоч tüfek
ФI фIФI фISert FфIыцIэ siyah; фIы iyi; фIей kirli; фIанэ çapa; IэфI tatlı
Х хХ хİnce Hхы altı; deniz; хадэ bahçe; хабзэ âdet; хэт kim; хэку vatan
Ху хуХу хуİnce HUхуабэ sıcak; хужь beyaz; хуэдэ gibi; хугу darı; нартыху mısır
Хь хьХь хьHхьэ köpek, arpa; хьэку fırın; хьэщIэ misafir; хьэуэ hayır
Хъ хъХъ хъKalın Hхъыджэбз genç kız; хъыдан bez; хъарбыз karpuz; хъы ağ
Хъу хъуХъу хъуKalın HUхъу erkek; хъурей yuvarlak; хъупIэ otlak; шыпхъу kızkardeş
Ц цЦ цTSцы yün, tüy; цыжьбанэ kirpi; цей çerkeska; щхьэц saç
ЦI цIЦI цISert TSцIэ ad; bit; цIыху insan; цIыкIу küçük; цIыв böcek; пцIы yalan
Ч чЧ чÇчэф sarhoş; чэзу sıra, zaman; чыцI oğlak; тепщэч tabak
Ш шШ шŞшы at; шэ süt, kurşun; шынэ korku; шыд eşek; шхыIэн yorgan
ЩI щIЩI щISert ŞщIалэ delikanlı; щIыIэ soğuk; щIыхуэ borç; щIагъ alt;пщIы on
Щ щЩ щKalın Şщы üç; щэ 100; iç yağı; щынэ kuzu; щхьэ baş; щабэ yumuşak
Ъ ъЪ ъSertl. İş.гъ, къ, хъ
Ы ыЫ ыIыхь! (acı ünl.)ah!; ыхьы (onay ünl.) hı-hı; ыIы ı-ıı; мыр bu
Ь ьЬ ьYum. İş.жь, хь
Ю юЮ юYUЮсуф Yusuf; Юныс Yunus; плюс artı
Я яЯ яYAябгэ zalim, hain; ятIэ toprak; яжьэ kül
I II IKesk. İş.Iей çirkin; Iэ el; Iыхьлы akraba; Iыгъын tutmak; пыIэ şapka
Iу IуIу IуKeskin UIуданэ iplik; Iуэху iş; Iугъуэ duman; Iупэ dudak; щIыIу düğme

Adığe Alfabesi'nin Bazı Özellikleri

  • Türkçe harfler Adığece sesleri tam olarak karşılamadığından, alfabeyi öğrenmek için en iyi yöntem, dili bilen birine sözcükleri söyleterek sesleri telaffuz etmeye çalışmaktır.
  • У harfi, bazı sessiz harflerle birlikte (гу, гъу, ку, кIу, къу, кхъу, хъу) sözcük sonlarında yarım okunur. Bu nedenle bunlar ayrı harf olarak kabul edilmişlerdir.
  • Yabancı kökenliler dışında э (e), к (k), о (o), р, ы (ı) harfleri ile sözcük başlamaz.
  • Е (E) ve И (İ) harfleri sözcük ve hece başında YE ve Yİ olarak okunur.
  • У (U) harfi sözcük ve hece başında VU olarak okunur.
  • Э harfi, e ile a arası, ama daha çok a’ya yakın bir ses olarak okunur.
  • Alfabede harf olarak kabul edilen, ancak ses karşılığı olmayan ve sadece diğer harflerle birlikte kullanılan üç işaret vardır:
    1. Sertleştirme işareti (ъ) г, к, л, х harfleriyle birlikte kullanılır (гъ, къ, лъ, хъ), bu harflerin daha sert ve kalın okunmalarını sağlar.
    1. Yumuşatma işareti (ь) ж ve х harfleriyle kullanılır (жь, хь) ve daha kalın okunmalarını sağlar.
    2. Keskinleştirme işareti (I) sessiz harflerden sonra kullanılır (кI, лI, пI, тI, фI, цI, щI) ve harfin daha keskin (sert) okunmasını sağlar. Sesli harflerden ise önce kullanılır (Iа, Iэ, Iе, Iи, Iы, Iу); Arapçadaki hemze işlevini görür (Kurân, neş’e).
  • Yazı ve edebiyat diliyle Türkiye’de konuşulan ağız arasında bazı ses değişiklikleri görülmektedir:
    • дж → г

      джанэ → ганэ; джэд → гэд; джэду → гэду

    • кI (Sert çe) → (Sert ke)

      кIыхь (ç’ıh→ k’ıh); кIэ (ç’e→ k’e); кIапсэ (ç’apse→ k’apse)

    • ч → к

    чэф – кэф; чэзу → кэзу; чыцI → кыцI; тепщэч → тепщэк






Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
📊 19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 50232029 ziyaretçi (127455361 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)

gizli, gizli ilim, ilim, gizli ilimler