Fârâbî (Al Farabi, Alfarabius)
 
Al Farabi

Frb (Al Farabi, Alfarabius)

Kategori: Felsefe

Frb, ses olayını ilk def fizk ynden aıklayan felsefeci ve msik stdıdır. İsmi, Muhammed bin Turhan bin Uzluğ bin Turhan et-Trk el-Frb olup, knyesi Eb Nasr'dır. 873 (Hicri 259) yılında Trkistn'ın Frb şehrinde doğdu. Doğduğu yere nispetle Frb denildi. Aslen Trk olup, babası, Vesc ordusunda kumandandı. Batı felsefe leminde "Alfrabius" adı ile bilinir.

Frb, ilk tahsilini Frb'da grd. Babasının tavsiyesi ile Bağdat'a ilim ğrenmeye gitti. Burada Hıristiyan filozof Eb Bişr Mett bin Yunus'tan felsefe alanında ders aldı. Bu arada; Arapa, Farsa, Greke ve Ltinceyi ok iyi derecede ğrenerek, Aristo ve Efltun'un eserlerini deflarca okudu. Derinden derine bunların tesiri altına girdi. Eb Bekir Serrc'dan gramer ve mantık okudu. Daha sonra kendini tammen felsefeye verdi ve Yuhanna bin Hayln'la birlikte alıştı. Bir ara Şam'a ve Mısır'a gitti. 941 yılında Haleb'e giden Frb, orada hkm sren Hamdanoğulları'ndan Seyfddevle Ali adlı Trk beyini tesiri altına aldı ve himye grerek Haleb'e yerleşti. Vaktini felsef dşncelerini kaleme almakla geirdi. Kitaplarını Arapa yazdı.

Kse sakallı, kısa boylu olarak tasvir edilen Frb, aynı zamnda bir msik stdıydı. Knun adındaki algı letini o buldu. Ayrıca "rbb" denilen algıyı da geliştirip, bugnk şekle soktu. Bir ok bestesi vardır. Aynı zamanda hekimdi, fakat pratiği yoktu. Matematikle de uğraştı. 950 (Hicri 339)'de 80 yaşlarındayken Şam'da ld. Şam'da, Bbssagr Mezarlığına gmld.

Frb, ilimleri sınıflandırdı. Ona gelinceye kadar ilimler, "trivium" (zl) ve "huatrivium" (drdzl) diye iki kısımda toplanıyordu. "Nahiv", "mantık" ve "beyn", zl ilimlere; "matematik", "geometri", "msik" ve "astronomi" ise drdzl ilimler kısmına dhildi. Frb, ilimleri; "fizik", "matematik" ve "metafizik" ilimler diye e ayırdı. Onun bu metodu, Avrupalı bilim insanları tarafından kabul edildi.

Hava titreşimlerinden ibret olan ses olayının ilk mantık zhını Frb yaptı. O, titreşimlerin dalga uzunluğuna gre azalıp oğaldığını deneyler yaparak tespit etti. Bu keşfiyle msik letlerinin yapımında gerekli olan kideleri de buldu. Aynı zamanda tıp alanında alışmalar yapan Frb, bu konuda eşitli illarla ilgili bir eser yazdı.

stn bir zek ve kbiliyete sahip olduğu bilinen Frb, tam bir felsefeciydi. Yunan felsefesini en ince ayrıntılarına kadar inceleyerek, Aristo ve Efltun'un eserlerinde ne srlen dşnce ve fikirleri birbirine uydurmaya alıştı. Sonradan Bbatı dnyasında bilhassa bu alışmaları ile tanınarak eserlerine byk tibr gsterildi ve Aristo'dan sonra gelen bir felsefeci olarak kabul edildi. Eskiyi yeni felsefeye ustalıkla aktardı. Bylece madde, hayat, kint, lm ve sonrası gibi temel konularda, İslmiyet'in bildirdikleri karşısında tam bir acz ve şaşkınlığa dşen Batı dnyasına, eski Yunan filozoflarını hatırlatarak, onların fikirlerini ğretti. Montesquieu, Spinoza gibi batılı filozoflar, Frb'nin eserlerinin tesirinde kaldılar. Fakat, İslm dnysında ve İslm limleri yanında; din ile felsefeyi birleştirmek arzusu, peygamberlerle eski Yunan filozoflarını bir tutmak ve bzı konularda filozofları ne geirmek isteği yznden hi tibr grmedi. Frb'nin eserleri, İslm limleri tarafından didik didik edilerek, dştğ yanlışlar ve bozuk szleri gsterilmeye alışıldı. Frb; eserlerinde ne srdğ idealler nazariyesi, akıllar nazariyesi, aklı-ı fal nazariyesi, nbvvet yni peygamberlik hakkındaki grşleri, devlet ve siyset nazariyeleri ile meşhur oldu.

Frb hakkında ok şey sylenmiş ve yazılmıştır. Bunlardan Batı kaynaklı olanlarda, methedilmiş, İslm limlerinin eserlerinde ise, fikirlerinin yanlışlığı zerinde durulmuştur. Bunun temeli, felsefe ile din arasındaki ayrılıktır.

Frb, pek ok dşnce ve grşleriyle Kurn-ı kerm ve hads-i şerfler ile bildirilen mn esaslarından ayrılmıştır. Bunlar arasında en nemlileri: Peygamberliği alışmakla ele geebilir zannetmesi, filozofları peygamberlere denk ve hatt onlardan stn tutması, maddenin ezel olduğuna inanması, dne yeni şeyler eklemek ve bzı şeyleri ıkartmak istemesidir. Bu eserlerde İslm limleri, maddenin ezeli olmayıp “yok” iken sonradan Allah-u tel tarafından yaratıldığını ve yine “yok” edileceğini, Peygamberliğin ok alışmakla, ilim tahsil etmek, ok ibdet etmek ve iyi işler yapmakla ele gemeyeceğini, bunun Allah (cc)'ın bir ltfu ve ihsnı olduğunu, her peygamberin peygamberliğinin ezelde takdir edildiğini, dnyya peygamber olarak geldiğini ve zamnı gelince peygamberliğinin kendisine bildirildiğini ve hibir insanın ne kadar ykselirse ykselsin, peygamberlerin derecesine ulaşamayacağını, dnin her bakımdan (mn, ibdetler ve ahlk) tamam olduğu, bu hususlarda yapılacak en kk bir ilve ya da ıkarmanın dni bozmak olacağı ok aık ve kesin bir dille belirtilmektedir.

Grş ve fikirlerindeki yanlışlık ve bozukluklar, bilhassa İmm-ı Gazl ve İmm-ı Rabbn gibi byk İslm limlerinin kitaplarında, ok aık bir şekilde zh ve ispat edilmiştir. Frb'nin talebelerinden başlıcaları, Zekeriyy bin Adiyy ve Sleymn-ı Sicistn'dir. İbn-i Rşd, İbn-i Hazm ve İbn-i Sn da, Frb'nin eserlerinin tesirinde kalarak yetişmişlerdir.[1]

Eserleri

Frb; mantık, felsefe, matematik, tıp ve msik shalarında kitaplar yazmıştır. Ondan fazla eseri olduğu bilinmekte olup başlıcaları şunlardır:

  1. Ta'lm-s-Sn
  2. İks-l- Ulm vet-Ta'rf bi Ağrdih.
  3. Kitbu Fss-il-Hikem
  4. Kitbus-Siyset-il- Medeniyye
  5. Kitb-s-Sade
  6. Er-Risle f Ehl-il Medeniyyet-il-Fdıla
  7. Er- Risle f İsbat-il-Mfrekt
  8. Kitb-l-Msik-il-Kebr
  9. Kitb-l-Muğn fil- Edviyet-l-Mfrede.[1]

Kaynaklar

[1] Yeni Rehber Ansiklopedisi, "Frb" maddesi, İhlas Gazetecilik, İstanbul 1993.






Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
📊 19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 49789992 ziyaretçi (126463833 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)

gizli, gizli ilim, ilim, gizli ilimler